رجوع شود به ماقبل ص 495 ) جمع مواجب شاغلان مشاغل براى هرايالت معين شده بوده . همهء كسانى كه در يك محل خدمت مىكردند ( و البته در سلسلهء مراتب خدمت هم‌درجه بودند ) مبلغ مواجبشان متشابه بود « 1 » . به گفتهء نظام الملك « 2 » ، « پادشاهان پيشين » ( يعنى سامانيان و غزنويان ) به پرداخت مواجب ( « پيشگانى » « 3 » يا « مواجب » ) اكتفا كرده به لشكريان زمين . ( « اقطاع » . جمع آن « اقطاعات » ) نمىدادند . با اينحال مستثنياتى نيز وجود داشته ، زيرا كه فى المثل ناحيه‌اى وسيع مانند كوهستان [ قهستان ] در اقطاع سيمجوريان كه اخلاف غلامى ترك بوده‌اند ، درآمده بود « 4 » . سرانجام غلامانى كه به درجات عاليه نظامى نايل شده بودند مىتوانستند از طريق خريدارى صاحب اراضى شوند . الپ تگين صاحب 500 قريه در خراسان و ماوراء النهر بوده و در هر شهرى كاخ و باغ و كاروانسراى و گرمابه

--> ( 1 ) - ابن حوقل ، 342 - 341 . ( 2 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن ، 92 - 91 ؛ ترجمه ، 135 - 134 . در ترجمهء شفر اصطلاح « اقطاع‌دار » براثر تفهم غلط متن ، به كسانى اطلاق شده كه فقط مواجب نقدى مىگرفته‌اند . حتى ابو عبد اللّه الخوارزمى كه معاصر سامانيان بوده از كلمهء اقطاع ياد مىكند ( « مفاتيح » ، 595 و بعد ) و تفاوت بين « قطيعه » ( اقطاع موروثى ) و « طعمه » ( اقطاع مدت العمر ) را بيان مىنمايد . رجوع شود به متن عماد الدين اصفهانى ( بغدادى ، چاپ هائوتسما ، 58 ) كه بكر نقل كرده و حواشى بر آن نوشته . ( 89 . S ، « Steuerpacht » ، Becker ) ( 3 ) - ( در چاپ روسى 1900 چنين است ؛ در چاپ انگليسى 1928 « بيستگانى » نوشته شده - تحريريه ) . ( 4 ) - « متون » ، ص 60 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « السيمجورى » ) .