( كتانى ) ، مقدار زيادى ابريشم و منسوجات ابريشمى ، گردوى جنگلى و معمولى ؛ از فرغانه و اسفيجاب - بندگان ترك ، منسوجات سفيد ، اسلحه ، شمشير ، مس ، آهن ؛ از طراز ( تلس ) - پشم بز ؛ از شلجى - نقره ؛ از تركستان به اين محال اسب و قاطر وارد مىكنند ، از ختل نيز . گوشت بخارا و نوعى از خربزهء بخارائى معروف به اشاق ( يا اشاف ) كه نظير ندارند ، كمان خوارزمى ، ظروف شاشى « 1 » و كاغذ سمرقندى » . بطورى كه از فهرست منقول معلوم است استخرى « 2 » كه مىگويد ساكنان ماوراء النهر همه‌چيز را به حد وفور در سرزمين خويش داشتند و به هيچ محصول ديگر ممالك محتاج نبودند ، حق داشته . شكى نيست كه صنايع در تحت تأثير و نفوذ چين رشد مىكرده و ابن الفقيه « 3 » از اين رهگذر چين را با خراسان برابر مىنهد « 4 » . فاتحان عرب مقدار زيادى از محصولات چينى را در ماوراء النهر يافتند « 5 » ، كه البته فروش اجناس مزبور به ميزان ترقى صنايع محلى مىبايست تقليل يابد « 6 » . تأثيرى كه چيره‌دستى صنعتگران چينى در مسلمانان باقى گذاشته -

--> ( 1 ) - ( در چاپ انگليسى 1928 « Porcel Lain » - « چينى » نوشته شده كه در شاش ( چاچ ) توليد نمىشده . در چاپ روسى 1900 « ظروف شاشى » نوشته شده . در سرزمين شاش حتى يك قطعه چينى هم يافت نشده ( نه محلى و نه وارداتى ) - بدل چينى هم كشف نشده - تحريريه . ) ( 2 ) - استخرى ، 287 . ( 3 ) - ابن الفقيه ، 316 . ( 4 ) - ( در چاپ روسى 1900 « ماوراء النهر نوشته شده بوده . - ) . ( 5 ) - طبرى ، III ، 79 . ( 6 ) - اين خبر مقدسى ، كه محصولات كار محبوسان زندانها در بازار فروخته مىشده ، بسيار جالب توجه است .