بوده از اينجا پيداست كه بعدها اعراب هر ظرف زيبائى را كه ماهرانه ساخته شده بوده چينى خواندند « 1 » . از ميان مصنوعات ماوراء النهر آن‌چه بيشتر در قلمرو اسلام مشهور بوده عبارت بود از منسوجات ابريشمى و پنبه‌اى درهء زر - افشان و مصنوعات فلزى فرغانه به ويژه اسلحه كه حتى در بغداد هم بازار فروش داشته ( رجوع شود به ص 379 - 377 ) . بىشك وجود كانهاى ذغال‌سنگ فرغانه كه پيشتر از آن سخن گفته شد باعث ترقى و پيشرفت صنايع فلزى در ناحيهء مزبور بوده ( ص 364 ) . اما در پيشرفت هنر نساجى ، گذشته از صناعت چين - تاحدى صنعت مصرى تأثير داشته . گذشته از منسوجات اشمونينى كه مقدسى ذكر كرده كلمهء « دبيقى » كه در خوارزم رايج بوده نيز به سود نظر اخير الذكر است ( مشتق از نام « دبيق » كه شهرى است در مصر ) « 2 » كاغذ سمرقندى در تاريخ فرهنگ اهميت فراوان دارد . بنا به اخبار اسلامى عده‌اى از صنعتگران چينى كه در سال 134 هجرى / 751 ميلادى به اسارت زياد بن صالح درآمده بودند كاغذسازى را به سمرقنديان آموختند ( رجوع شود به حدود ص 420 ) . تا ايام اخير چنين گمان مىرفت ( طبق تحقيقات استاد كاراباچك ) « 3 » كه ساختن كاغذ از پارچه‌هاى كهنه از اختراعات سمرقنديان بوده زيرا كه قبل از سال 329 هجرى / 940 ميلادى كس از كاغذ چينى ساخته از پارچهء كهنه خبر نداشته . ولى اكنون براثر تحقيقات سر م . آ . استين در آسياى مركزى « 4 » ، ثابت

--> ( 1 ) - ثعالبى ، « لطايف » ، 127 . ( 2 ) - همانجا ، 129 . دربارهء منسوج « دبيقى » رجوع شود به : « k ؟ Dabi » ، Becker : « آن را از نخ كتان مىبافتند . ولى گاه و يا حتى على الرسم نخهاى طلا و ابريشم بدان مخلوط مىكردند » . در فارس هم منسوج دبيقى مىبافتند . ( مقدسى ، 443 ) ( 3 ) - . 117 - 108 . Das arabische Rapier . S » ، Karabacek ( 4 ) - رجوع شود به : 673 ، 650 . pp و Vol . II ، « Serindia » ، Stein