( 12 ميلادى ) اميران ختلان اصل و تبار خويش را به بهرام گور ( ورهران پنجم - 438 - 420 ميلادى ) پادشاه ساسانى مىرساندند « 1 » . شغل رئيس « 2 » ( رئيس شهر و حومه ) ، كه در زمان پيش از مغول هنوز جنبهء پليسى كنونى خود را نداشته ، نيز به ارث از پدر به پسر مىرسيده « 3 » . رئيس اول شخص شهر و نمايندهء منافع آن شمرده مىشده . و پادشاه بتوسط وى ارادهء خويش را به ساكنان شهر اعلام و ابلاغ مىكرده « 4 » . به احتمال قوى رئيسان از ميان افراد معروفترين خاندانهاى محلى منصوب مىشدند و لااقل در آغاز چنين بوده . اما راجع به توده‌هاى مردم - بايد گفت كه وضع آنها در عهد سامانيان تا حدى خوب بوده زيرا صلح خارجى تأمين شده و صنعت و بازرگانى رونق بسزائى داشته بود . ما در تأليف ديگرى « 5 » خبرى از نرشخى نقل كرديم كه ساكنان قريه‌اى صنعتى و بازرگانى اراضى خود را به كمك دولت از صاحبان آنها بازخريد كردند . گذشته از اين در زمان اسمعيل املاك وسيع بخار - خداتان « 6 » و چند قريهء ديگر به ملكيت خزانه درآمد « 7 » :

--> ( 1 ) - ابن الاثير ، چاپ تورنبرگ ، XI ، 155 . ( 2 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 298 ، 352 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 247 ، 287 - 286 ) ؛ « متون » ، ص 77 ( بغدادى ، « كتاب التوسل » ) ( 3 ) - اكنون لقب « رئيس » به كسى داده مىشود كه در قرون وسطى شاغل شغل محتسب بوده . ( 4 ) - گذشته از جاهاى ذكر شده ، رجوع شود به « متون » ، ص 157 ( حافظ ابرو ) . ( 5 ) - بارتولد ، « سخنى چند دربارهء فرهنگ آريائى » ، ص 31 . ( 6 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 10 . ( 7 ) - همانجا ، 14 - 13 ، 27 - 26 .