ترك را ] به يارى طلبيده بودند . فقط شهر سمرقند در دست اعراب باقى ماند . ولى در بهار سال 95 هجرى ( 713 ميلادى ) قتيبه با استفاده از وضع دشوار تركان ، ايشان را وادار به ترك آن كشور كرد . تركان حتى از پيشرفت اعراب به سوى شاش [ چاچ ] و فرغانه نيز نتوانستند جلوگيرى كنند « 1 » . پس از مرگ موچژو ( 98 هجرى / 716 ميلادى ) تركان غربى بارى ديگر از شرقيان جدا شدند . سولو رئيس قبيلهء تورغشان دولتى مقتدر تأسيس كرد . اين دولت به گفتهء منابع عربى تا سال 119 هجرى ( 737 ميلادى ) و به قول متون چينى تا 120 هجرى ( 738 ميلادى ) باقى و برقرار بوده « 2 » . سولو كه سراسر بخش غربى آسياى ميانه را در تصرف خويش داشت نمىتوانست ماوراء النهر را به رايگان و بدون مبارزه تسليم اعراب كند . اعراب سغد را « بوستان امير مؤمنان » « 3 » مىشمردند ولى داشتن آن‌چنان سرزمين ثروتمندى براى تركان نيز واجد اهميت بسيار بوده است . سولو در تمام مدت پادشاهى خويش دهقانان عاصى را عليه اعراب يارى كرد و آن‌قدر به تازيان زيان رسانيد كه ايشان لقب « ابو مزاحم » ( فيل يا گاو نر ) « 4 » به وى دادند . اما راجع به قيامهاى مكرر ساكنان آن سامان بايد گفت كه سبب آن همانا شكل ويژهء سيادت و حكومت اعراب در دوران امويان بوده است . امويان

--> ( 1 ) - همانجا ، 12 - 11 - S ؛ به‌رغم مخالفت استاد هائوتسما به نظر من اكنون نيز مىتوان مندرجات نوشته‌ها را به گفتهء يعقوبى نزديك كرد . ، 1899 ، Houtsma , GGA ) ( 386 ، 5 No ح . آ . ر . گيب نظر مخالفى دارد ( 46 . the Arab Conquests » p » ، Gibb ) ( 2 ) - 27 . S ، « Die Altturkischen jncshriften » ، Barthold ( 3 ) - طبرى ، I I ، 1428 . ( 4 ) - همانجا ، 1593 .