فصل دوم آسياى ميانه پيش از قرن دوازدهم ميلادى ( قرن ششم هجرى ) من در يكى از مقالات خود « 1 » كوشيده‌ام وضع زندگى مردم ماوراء النهر را - آن‌چنانكه بلافاصله پيش از فتح عرب بوده - بنمايانم . ويژگى عمدهء شيوهء زندگى مزبور را بايد همانا سيادت اشراف زمين‌دار دانست ( كه اصطلاحا دهقان ناميده مىشدند ) . بر خلاف سرزمين ايران « 2 » ، كه براثر اتحاد قدرت پادشاهى با روحانيان متنفذ ، از اينان جلوگيرى شده بود در اينجا چنين نبود .

--> ( 1 ) - « سخنى چند دربارهء فرهنگ آريائى در آسياى ميانه » . ( 2 ) - حتى در ايران هم مقام دهقانان از ديگر ساكنان روستا بالاتر بوده . طبرى در داستان شاه منوچهر افسانه‌اى مىگويد : « و به هر جائى دهى دهقان را فرمود اين شهر و ديه را آبادانى از تو خواهم و رعيت را بفرمود كه فرمان او كنيد » [ بلعمى - چاپ طهران ، دكتر مشكور - ص 33 ] . ( طبرى ، I ، 434 )