واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
387
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
تعداد شهرهاى شاش و ايلاق بر خلاف اسروشنه فوق العاده زياد بوده . استخرى « 1 » شمار شهرهاى شاش را 27 ( مقدسى - 34 ) « 2 » و ايلاق را 14 ( مقدسى - 17 ) مىنويسد . گاه تلفظ صحيح اسامى اين شهرها از حيز امكان ما خارج است . و دربارهء موضع آنها « 3 » نيز مدارك دقيقى در دست نداريم . در شمال چرچيك ( پرك ) - يعنى بين آن رود و حصار - گذشته از شهرهاى ياد شده ، بلاد خاتونكث ( در دو فرسخى بنكث ) و بركوش ( در سه فرسخى خاتونكث ) و خرغانكث « 4 » ( در چهار فرسخى مشرق خاتونكث ) قرار داشته . در فهرست كل شهرها خرغانكث جزو ايلاق قلمداد شده و سبب معلوم نيست . در ساحل چپ چرچيك شهر كنكراك به فاصلهء يك فرسخ از خدينكث قرار داشته . شرح منازل جادهء بين بنكث و تنكث [ تونكث ] به چند صورت متغاير با يكديگر و تحريف شده به دست ما رسيده است . به نظر من راهنماى زير به صحت نزديكتر است : بنكث نوجكث « 5 » 1 فرسخ بالايان « 6 » 2 فرسخ
--> ( 1 ) - استخرى 332 - 328 . ( 2 ) - مقدسى 265 - 264 . ( 3 ) - استخرى 345 - 344 ؛ ابن حوقل 405 - 404 . ( 4 ) - « خركاتكت » و « خرجانكت » نوشته مىشود . ( 5 ) - محتملا به جاى نوغكث بايد چنين خوانده شود ؛ كلمهء اخير الذكر در فهرست كل شهرها نيست . بنا به نسخهء خطى تومانسكى ( حدود العالم ، ورق b 24 ) از « نوجكث . . . كشتىبانان كى اندر رود پرك ( چرچيك ) و خشرت ( يا كسارت ، يعنى سير - دريا ) از آنجا باشند » . نوجكث در محل ايستگاه كنونى چرچيك قرار داشته . ( 6 ) - به ترتيب ذكر اسامى شهرهاى ايلاق در تأليف استخرى رجوع شود .