آمودريا نزديك مىشده « 1 » . در تأليف ابو الغازى « 2 » از « درغان » به نام دروغان يا دروغان - آتا ( اكنون ويرانه‌هاى درغان - آتا ) ياد شده است . در قرن دهم م . ( چهارم ه . ) درغان بعد از گرگانج [ اورگنج ] بزرگترين شهر كرانهء چپ رود شمرده مىشده . و در آن مسجد جامع بسيار زيبائى كه بهترين مسجد آن ناحيه بوده وجود داشته است ، با اشياء مزين و مرصع به احجار كريمه و طلاكارى . و تاكستانهاى شهر كه بيش از پانصد بوده ، در طول كرانه ، به درازاى دو فرسخ ممتد و گسترده بوده است . و از آنجا مويز صادر مىشده . ياقوت نيز در وصف درغان سخن گفته و به هنگام سفر خويش از مرو به خوارزم آن محل را ديده . شهر در دو ميلى رودخانه بر سطح مرتفعى قرار داشته و بين آن و رود ، مزارع و باغهاى ساكنان محل قرار داشته « 3 » . در جگربند نيز مسجد جامعى برپا بوده . جگربند از لحاظ بازرگانى واجد اهميت بسيار بوده « 4 » . در يك منزلى پائين دست درغان ( به متابعت از مضمون نسخهء چاپى اثر استخرى چنين مىگوئيم ، و الا جگربند در واقع بين درغان و سدور قرار داشته ) شهر سدور كه داراى مسجد جامع بوده قرار داشته « 5 » كه در قرن هجدهم

--> ( 1 ) - مقدسى ، 343 ؛ جگربند در كرانهء چپ رود قرار داشته ( همانجا ، ص 287 ) . ( 2 ) - « شجرة الاتراك » ، چاپ دمزون ، ( متن ، 259 ، 279 ، 326 ) ؛ ترجمهء ، 277 ، 300 ، 348 . ( 3 ) - ياقوت ، « معجم » ، I I ، 567 . آ . كالميكوف ( « خيوه » ، ص 70 ) نيز تقريبا درغان - آتا را همين‌گونه وصف مىكند . ( 4 ) - مقدسى ، ص 289 . ( 5 ) - همانجا ، 288 . مقدسى ( 286 ) اين شهر را در كرانهء راست رود قرار مىدهد و گمان نمىرود نظر وى اساس داشته باشد .