گيپ ترجمهء انگليسى « تركستان » را مرور كرد . در سال 1931 ترجمهء ازبكى « تركستان » ( بخش 2 ، تحقيقات ) چاپ و منتشر شد « 1 » . در سال 1958 چاپ دوم انگليسى « تركستان » انتشار يافت « 2 » و امتياز آن بر چاپ اول فقط در اين است كه تزهاى « بارتولد در دفاع از رسالهء خويش و همچنين اضافات و اصلاحات - ADDENDA ET CORRI ) ( GENDA استاد مينورسكى نيز بدان منضم گرديده . « تركستان » بارتولد - به طورى كه ا . دنيسون راس در مقدمهء چاپ 1928 منصفانه خاطر نشان كرده - تأليفى است كه در مطالعات تاريخ آسياى ميانه ، عهد نوينى را گشوده « 3 » . البته پيش از و . و . بارتولد نيز عده‌اى از شرق‌شناسان مشهور به مطالعهء تاريخ آسياى ميانه ( تقريبا فقط تاريخ سياسى آن ) ، پرداخته بودند ( مانند ن . و . خانيكوف ، و . و . گريگوريف ، پ . اى . لرخ ، ن . اى . وسلوفسكى ) ولى تأليفات ايشان در برخى مسائل خاص بوده و . و . بارتولد نخستين كسى بود كه موضوع مطالعه در تاريخ آسياى ميانه را هم سطح علم تاريخ عصر خويش ساخت . ويژگىهاى اين تأليف پر ارج را در چند كلمه بيان كردن كار آسانى نيست « 4 » . نخست ياد آور مىشويم كه وى منابع و متون بسيارى را كه اكثرا در آن زمان هنوز به چاپ نرسيده بوده ، در دسترس دانشمندان قرار داد و به مطالعهء كامل آنها همت گماشت . بارتولد هم از سنين جوانى مساعى فراوان به منظور كشف نسخ خطى و معلوم داشتن منبع اصلى مآخذ آنها و بررسى و تطبيق متون خطى انجام داد . در ظرف مدت شصت سالى كه از تاريخ چاپ اول « تركستان » به زبان روسى مىگذرد فقط تعداد بسيار معدودى منابع و مآخذ تازه در تاريخ آسياى ميانه در دسترس دانشمندان قرار گرفته و بدين سبب فهرست مآخذى كه در اين كتاب مندرج است تا زمان حاضر اهميت خود را حفظ كرده و جغرافياى تاريخى آسياى ميانه و گرتهء كلى دوره بندى تاريخ سياسى آسياى ميانه ، از قرن هفتم تا دوازدهم

--> ( 1 ) - Manquilar devride Turkistan ترجمهء فاتح كريم اف ، مسكو - سمرقند 1931 ، اين چاپ اكنون جزو كتاب‌هاى نادر است . ( 2 ) - با عنوان و همان شماره . ( 3 ) - رجوع شود به چاپ انگليسى 1928 ، ص XIII ( مقدمه ) ؛ ( ( . . . Barthold ' s epoch - making work ) ) ( 4 ) - هنوز كاملا اهميت اين تأليف روشن نشده . رجوع شود به : ن . يا . مار ، « واسيلى ولاديميرويچ بارتولد » ، اخبار GAIMK ، 1931 ، شمارهء 1 ؛ آ . يو . كراچكوسكى « مشكل تاريخ اجتماعى اقوام شرق در تأليفات آكادميسين بارتولد » VPU 1947 ، شمارهء 12 ؛ اى . اى . اومنياكوف ، « اهميت تأليفات آكادميسين بارتولد در تاريخ آسياى ميانه MPVNKV ؛ اى . يو . كراچكوسكى « و . و . بارتولد در تاريخ اسلام‌شناسى » IAN شوروى ، سرى OON , VII ، 1934 ؛ و . آ . كراچكوسكايا ، « و . و . بارتولد - سكه‌شناس و نبشته ( - كتيبه ) شناس » VIII , ZV 1953 .