أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

68

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

ديديم ، اين دو با يكديگر برابر نيستند و بنابراين نقطهء B نقطهء منقلب نخواهد بود ؛ و چون منقلب صيفى بوده است ، آنچه به آن نزديكتر باشد از آنچه از آن دور تر باشد ارتفاعش بيشتر خواهد بود . و ارتفاع نقطهء G از ارتفاع نقطهء A بيشتر است ، پس G از A به منقلب نزديكتر است ، و به‌همين ترتيب B از A به منقلب نزديكتر خواهد بود ؛ پس نقطهء منقلب ميان B و G واقع مىشود كه فرض مىكنيم نقطهء H بوده باشد . به مركز H و با دو شعاع HB و HG ، دو دايرهء BK و GT را رسم مىكنيم ؛ آشكار است كه ميل نقطهء T مساوى با ميل نقطهء G ، و بنابر آن ارتفاع نيمروزى آنها برابر با يكديگر است . و بنابر آنچه در بيشتر زيجها به آن عمل مىشود - هرچند تقريبى و براى آسان كردن كار است - نسبت ميان تفاضل دو ارتفاع T و A يعنى ؟ ؟ 18 ؟ 0 ؟ 0 به تفاصل ميان دو ارتفاع B و A يعنى ؟ ؟ 20 ؟ 0 ؟ 0 ، همچون نسبت AT به AB است . AB مسير پديدار خورشيد ميان نيمروزهاى يكشنبه و دوشنبه است ، و دورى اين قوس در وقت رصد از اوج هشت درجه است ، پس اندازهء آن مىشود ؟ ؟ ؟ 48 ؟ ؟ 58 ؟ ؟ 56 ؟ 0 ؛ و بنابر آن قوس AT مىشود ؟ ؟ ؟ 55 ؟ ؟ 16 ؟ 51 ؟ 0 . ولى AB با BG مساوى فرض شده بود ، TB نيز با KG برابر است . و در نتيجه دو قوس AT و BK با يكديگر مساوى مىشود . پس حاصل جمع نصف BK با AB ، يعنى AH ، برابر خواهد شد با IV 30 ؟ ؟ ؟ 15 ؟ ؟ 37 ؟ 22 ؟ 1 . و نسبت AB به AH برابر است با نسبت تفاضل ميان دو ارتفاع A و B به تفاضل ميان دو ارتفاع A و H ، كه بنابر آن تفاضل ميان دو ارتفاع A و H برابر با ؟ 29 ؟ 0 ؟ 0 مىشود . و چون اين مقدار را بر ارتفاع يكشنبه بيفزاييم ، ؟ ؟ 39 ؟ 4 ؟ 80 بزرگترين ارتفاع خورشيد در دمشق به‌دست مىآيد . و امّا كوچكترين ارتفاع خورشيد در دمشق در آن جدولهاى براى نيمروز سه‌شنبهء بيستم ذو القعدهء سال دويست و هفده هجرى مطابق با دين روز ( بيست و پنجم ) آبان‌ماه سال دويست و يك ايرانيان ، برابر با ؟ ؟ 58 ؟ 54 ؟ 32 ، و در نيمروز دوشنبهء پيش از آن ؟ ؟ 0 ؟ 55 ؟ 32 و در نيمروز چهارشنبهء پس از آن ؟ ؟ 28 ؟ 55 ؟ 32 نوشته شده است .