سطح جلوگيرى نكند و از روى آن بتوانيم محلّ مركز قاعده را پيدا كنيم . سپس به رصد كردن خورشيد بدين صورت مىپردازيم : قاعدهء مخروط را بر سطح نيمكره قرار مىدهيم و آن را به آهستگى به حركت درمىآوريم و از سوراخهاى نزديك قاعده به داخل مخروط نگاه مىكنيم ، تا چنان شود كه شعاع خورشيد كه از سوراخ رأس مخروط فرو مىافتد بر مركز قاعدهء آن واقع شود . و چون چنين شد ، بر سطح نيمكره در محلّ مركز قاعده نشانه‌اى مىگذاريم . آنگاه مدّتى از روز درنگ مىكنيم و بار ديگر اين عمل را از سر مىگيريم و نشانهء دوم و سپس [ با گذشتن مدّتى ديگر ] نشانهء سوم را بر سطح نيمكره مىگذاريم . پس از تعيين اين سه نقطهء نشانه ، نقطه‌اى را بر سطح كره به‌دست مىآوريم كه قطب دايرهء عظيمهء مارّ بر اين سه نقطه باشد ؛ اين قطب محاذى با قطب شمال است ، و قوس واقع ميان آن و سمت الرّأس بر روى دايرهء عظيمه متمّم عرض بلد خواهد بود . و نيز ممكن است كرهء كاملى اختيار كنيم و آن را بر هرسطح اتّفاقى ، خواه موازى با افق باشد يا نباشد ، با گذاشتن مانعى چنان قرار دهيم كه هيچ حركت نكند و از وضعى كه دارد جابه‌جا نشود . سپس شاخص راستى برمىگزينيم و آن را بر پايه‌اى [ مدوّر و گود ] نصب مىكنيم كه درست [ همچون كلاهكى ] بتواند بر سطح كره قرار گيرد و زاويهء شاخص با قاعده‌اش از همه‌سو به يك اندازه باشد . سپس جايى را بر سطح كره پيدا مىكنيم كه چون شاخص در آنجا در مقابل خورشيد نصب شود هيچ سايه نداشته باشد ، و بر گرد قاعدهء آن در اين وضع دايره‌اى رسم مىكنيم ، و اين كار را در يك روز سه‌بار انجام مىدهيم و جاهاى سه مركز دايره‌هايى را كه به‌دست آمده نشانه مىگذاريم . آنگاه بر سطح كره نقطه‌اى را پيدا مىكنيم كه چون پايهء شاخص بر آن گذاشته شود ، نوك تيز شاقولى كه بر بالاى آن مىآويزيم درست بر رأس شاخص بگذرد ، و چون شاخص را برداريم جاى فرود آمدن نوك شاقول مركز قاعدهء شاخص باشد ؛ در اين صورت مركز قاعدهء شاخص بر روى كره نقطهء محاذى سمت الرّأس است ، و فاصلهء آن بر روى دايرهء