از اين‌گونه دانشها بينياز باشد . آيا آدمى به نهاد خود آزمند دانستن آنچه بر وى پوشيده و پنهان است نيست ؟ ، تا آنجا كه كودكان هنگام ناآرامى و كج‌خلقى جز به شنيدن اخبار شادمان نمىشوند و توانگران ، در آن هنگام كه از خوشيها افسرده مىشوند ، جز به شنيدن داستانها آرامش و آسايش پيدا نمىكنند . و به‌همين جهت است كه كتابهاى تاريخ نوشته شده و اخبار گذشتگانى كه از حيث زمان همان‌گونه از ما دورند كه شهرها از لحاظ مكان دورند ، گردآورى شده است . و امّا ناديده‌هاى مكانى بدان سبب بر ناديده‌هاى زمانى برترى دارد كه آن يك اكنون هست و اين يك از ميان رفته است . و چنين است كه بيشترين مردمان ، اگر سنگينى رنجى كه بايد در سفر بر خود هموار كنند و موانعى كه برداشتن آنها از پيش پا بيش از توانايى ايشان است در ميان نبود ، چنان مىخواستند كه همهء سرزمينها را از زير پا بگذارنند و به ديدار كشورها در همه سوى زمين بروند ؛ كمتر كسى است كه آرزوى فراوان به نگريستن بر پيشامدها نداشته باشد ، مگر اينكه بازدارندهء عقلى يا عارضهء بدنى او را از كار باز دارد كه در اين صورت بردبارى مىنمايد و بر هواى خود پيروز مىشود . سپس از همهء اينها چشم مىپوشيم و به خاطر كسى كه منكر آنها است آنها را به كنارى مىگذاريم ، و تنها به يادآورى از نياز فراوانى كه به يافتن جهت قبله داريم كه براى برپا كردن ستون اسلام و قطب آن ناگزيرى است بس مىكنيم . خداى تعالى گفت : « وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ؛ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ « 1 » - [ و از هرجا بيرون رفتى ، پس روى خود به سوى مسجد حرام كن ؛ و هرجا باشيد روهاى خود به جانب آن كنيد ] » . و اين از بديهيّات عقلى است كه برحسب جهات مختلف دور شدن از كعبه ، شكل رو گرداندن به سوى آن تغيير مىپذيرد ، و اين در خود مسجد حرام آشكار است تا چه رسد به جاهاى ديگر ! اگر مسافت [ تا خانهء كعبه ] اندك باشد ، هركوشنده‌اى به يافتن جهت قبله راه مىبرد ،

--> ( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 150 .