چنين است . بنابراين به فايده‌اى آگاه شديم كه بيشترين مردمان در دينهاى خود از آن برخوردار مىشوند و در عبادتهايى كه ارزش بزرگ و ثواب و پاداش فراوان دارد از آن بهره‌مندى حاصل مىكنند ، و گمان ندارم كه در ساير عبادتها هم از فايده‌اى خالى باشد . چه آن كس كه در طول و عرض شهر خود به تحقيق بپردازد ، درست از هنگام زوال ( نيمروز ) و زمانهاى [ نماز ] عصر و مغرب و طلوع سپيده آگاه مىشود كه از نماز گذشته در روزه نيز به آنها نياز داريم ، و همچنين بر رؤيت هلال ماه آگاهى حاصل مىكند ، هرچند كه در شرع بنابر ديدن است نه بر محاسبه ، چه پيغمبر صلّى الله عليه گفت : « ما مردمى هستيم كه نمىنويسيم و حساب نمىكنيم ؛ ماه اين و اين و اين است » و در هرسه بار با ده انگشت خود اشاره كرد و آنگاه گفت : « اين و اين و اين » ، و در بار سوم انگشت ابهام خود را پنهان كرد [ يعنى يك ماه سى روز و يك ماه بيست و نه روز ] . پس چون بهره‌مندى از كار دين به كار دنيا تجاوز كند ، آنچه در يافتن جهت جاها ياد كرديم براى رسيدن به نفع و دورى جستن از زيان سودمند است . و ديگر اينكه اصحاب صناعت تنجيم براى تقويم ستارگان و تصحيح مراكز اوتاد و جز آن براى يافتن اوقاتى كه اصحاب احكام نجوم از مواليد و تحويلها و اجتماعها و استقبالها و تربيعها و نيمه - تربيعها و غير آن به آنها نياز دارند مفيد است . چه صناعت احكام ، با آنكه ريشه‌هايش سست و شاخه‌هايش ناتوان و مقياسهايش پريشان است و در آن گمان بر يقين مىچربد ، اگر موضوع آن اشكالى باشد كه سيّارات نسبت به يكديگر برحسب خود فلك و برحسب افقها پيدا مىكنند ، در صورتى نتيجه‌بخش است كه موضوع آن درست باشد ، و اگر اين موضوع درست شد ، چون مكانى كه براى آن حساب مىشود مجهول باشد ، حكمى كه بر طالعهاى اجتماعها و استقبالها مىشود ، در حقيقت خلاف واقع است ، و اگر اين را درست بشماريم ، بايد بگوييم كه در اين صورت موضوع صناعت حساب ايشان است نه جاهاى سيّارات و اشكال آنها ، و نتيجه آن مىشود كه صناعت احكام نجوم را با خطوط هشتمرّج و اتّفاقات فال و زجر و طيره يكى بدانيم .