أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

236

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

ميان بست و سجستان است ، در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 35967 را بر محفوظ دوم تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت مىشود ؟ ؟ 51 ؟ 58 ؟ 59 كه قوس آن ؟ ؟ 25 ؟ 33 ؟ 88 و متمّم اين قوس ؟ ؟ 35 ؟ 26 ؟ 1 است . تفاضل اين متمّم با متمّم عرض سجستان ؟ ؟ 25 ؟ 41 ؟ 57 است و متمّم اين تفاضل ؟ ؟ 35 ؟ 18 ؟ 32 و جيب اين متمّم ؟ ؟ 11 ؟ 14 ؟ 32 ؛ اين جيب را در محفوظ دوم ضرب و حاصل IV 45 ؟ ؟ ؟ 59 ؟ ؟ 20 ؟ 42 1932 را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت ؟ ؟ 42 ؟ 12 ؟ 32 بيرون مىآيد كه قوس آن ؟ ؟ 13 ؟ 28 ؟ 32 عرض بست است و چندان از عرض رصد شده دور نيست ؛ متمّم اين قوس ؟ ؟ 47 ؟ 31 ؟ 57 و جيب آن ؟ ؟ 13 ؟ 37 ؟ 50 است كه چون محفوظ اوّل را بر آن قسمت كنيم ، خارج قسمت ؟ ؟ 37 ؟ 46 ؟ 2 مىشود ، و قوس ؟ ؟ 10 ؟ 39 ؟ 2 متناظر با آن همان اختلاف طول بست و سجستان خواهد بود . بنابراين طول بست مىشود ؟ ؟ 10 ؟ 39 ؟ 91 كه با آنچه پيشتر از راه سجستان تنها به‌دست آورديم ، فقط دو دقيقه اختلاف دارد . و ما [ ميانهء اين دو مقدار يعنى ] ؟ 38 ؟ 91 را طول بست مىپذيريم و اگر خدا خواست و به آن نياز پيدا كرديم بر همين اندازه كار مىكنيم . [ يافتن جهت قبله ] باآنكه اكنون به پايان منظور خود رسيده‌ايم ، بايسته است كه از آن بهره‌اى بيرون آوريم تا براى همهء مردمانى كه در سرزمينى زندگى مىكنند كه به يافتن طول و عرض آن پرداختيم سودمند باشد ، يا خاصّ گروهى از مردم باشد . و آن بهره كه به همگان مىرسد يافتن جهت قبله است ، كه پيش از ما كسانى كه اهل صناعت بوده‌اند به صورتى كه فهم آن آسان باشد دراين‌باره سخن گفته‌اند و پيشتر يادى از آن كرديم . و اگر بخواهيم دراين‌باره گشاده‌تر سخن بگوييم ، بايد اين مطلب دانسته شود كه : چون بخواهيم جهت قبله را بيابيم ، جيب متمّم عرض شهر خود را در جيب اختلاف طول آن با مكّه ضرب