أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
237
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
مىكنيم ، و سپس حاصل ضرب را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت جيب عمود است ؛ قوس نظير اين جيب را بهدست مىآوريم ، و جيب تمام آن را حساب مىكنيم ، و آنگاه حاصل ضرب جيب عرض شهر خودمان را در جيب كلّى بر آن تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت جيبى است كه قوس نظير آن را مىيابيم ، و تفاضل ميان آن و عرض مكّه را حساب مىكنيم ، و جيب تمام اين تفاضل را در جيب تمام عمود ضرب مىكنيم ؛ حاصل ضرب را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم ، و قوس جيب بهدست آمده را مىيابيم و جيب تمام آن را بهدست مىآوريم ؛ حاصل ضرب جيب تمام عرض مكّه در جيب اختلاف دو طول را بر اين جيب تمام قسمت مىكنيم . آنچه بهدست مىآيد جيب دورى سمت مكّه از خطّ نصف النّهار در شهر ما است كه در نماز به همان اندازه از خطّ نصف النّهار منحرف مىشويم تا رو به مكّه ايستاده باشيم . مثلا در غزنه كه طول آن از مغرب ؟ ؟ 24 ؟ 22 ؟ 94 و عرض آن در شمال ؟ 35 ؟ 33 و متمّم عرض آن ؟ 25 ؟ 56 و اختلاف طول آن با مكّه ؟ ؟ 24 ؟ 22 ؟ 26 است ، جيب تمام عرض غزنه يعنى ؟ ؟ 5 ؟ 59 ؟ 49 را در جيب اختلاف طول يعنى ؟ ؟ 14 ؟ 35 ؟ 27 ضرب مىكنيم ؛ حاصل ضرب IV 10 ؟ ؟ ؟ 42 ؟ ؟ 22 ؟ 56 1378 را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت ؟ ؟ 56 ؟ 58 ؟ 22 آن جيب عمود است و قوس آن ؟ ؟ 19 ؟ 31 ؟ 22 و متمّم آن ؟ ؟ 41 ؟ 18 ؟ 67 و جيب تمام اين متمّم يعنى ؟ ؟ 26 ؟ 25 ؟ 55 همان جيب تمام عمود است . حاصل ضرب جيب عرض غزنه يعنى ؟ ؟ 20 ؟ 11 ؟ 33 در جيب كلّى مىشود ؟ ؟ 0 ؟ 20 1991 كه چون آن را بر جيب تمام عمود تقسيم كنيم ، خارج قسمت ؟ ؟ 44 ؟ 55 ؟ 35 بهدست مىآيد كه قوس آن ؟ ؟ 48 ؟ 46 ؟ 36 است و تفاضل آن با عرض مكّه ؟ ؟ 48 ؟ 6 ؟ 15 و متمّم اين تفاضل ؟ ؟ 12 ؟ 53 ؟ 74 و جيب اين متمّم ؟ ؟ 29 ؟ 55 ؟ 57 ؛ چون اين جيب را در جيب تمام عمود ضرب و حاصل IV 34 ؟ ؟ ؟ 7 ؟ ؟ 48 ؟ 24 3210 را بر جيب كلّى قسمت كنيم ، ؟ ؟ 25 ؟ 30 ؟ 53 بهدست مىآيد كه قوس آن ؟ ؟ 54 ؟ 5 ؟ 63 و متمّم اين قوس ؟ ؟ 6 ؟ 54 ؟ 26 و جيب اين متمّم ؟ ؟ 51 ؟ 8 ؟ 27 است ؛ چون حاصل