أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
157
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
يعنى SL و SF را بر يكديگر مىافزاييم تا LF بهدست آيد ؛ و نيز دو تعديل روز كسوف دو شهر يعنى OF و BL را بر يكديگر مىافزاييم ؛ سپس تفاضل اين دو افزوده يعنى OB را بهدست مىآوريم و آن را از صد و هشتاد درجه مىكاهيم تا اختلاف طول دو شهر پيدا شود ، چه مىبايستى هريك از OS و SB را از نود [ درجه ] بكاهيم و باقيماندهها را برهم بيفزاييم ، و چون مجموع آن دو را از دو بار نود [ درجه ] بكاهيم همين نتيجه بهدست مىآيد و مجموع دو متمّم حاصل مىشود كه خواستار آنيم . در وضع ششم : فرض كنيم [ شكل 45 ] كسوف K بر افق شرقى e صورت گرفته ، و KF پارهاى از افق غربى شهر H باشد ؛ و براى آنكه آوردن دو صورت شمالى و جنوبى در يك تصوير مايهء پريشانى نشود ، هريك را در تصويرى جداگانه آوردهايم . BL تعديل روز كسوف در شهر e و LF تعديل روز كسوف در شهر H است ؛ پس اگر هردو شمالى باشند و مجموع آنها يعنى BF را بر نصف دور [ ؟ 180 ] كه مجموع YF و BD است بيفزاييم ، DBY كه تفاوت طول آنها از سوى مشرق است بهدست مىآيد كه بازماندهء آن تا يك دور كامل [ ؟ 360 ] تفاوت طول آنها از سوى مغرب خواهد بود . و اگر هردو چنان كه در تصوير دوم [ 2 - 45 ] ديده مىشود جنوبى باشد ، چون مجموع تعديلهاى روز را از نصف دور بكاهيم ، آنچه مىماند تفاوت طول دو شهر از سوى مشرق خواهد بود ، چه DY حاصل جمع ربع [ دايرهء ] YF و متمّم BF يعنى dF است ، پس چون DY را از نصف دور بكاهيم ، همان BF بهدست خواهد آمد ؛ و در اينجا نيكوتر آن است كه كمترين بعد گرفته شود . و در اين وضع پاهاى مردم دو شهر مقابل يكديگر است ، و در آبادانى كنونى چنين وضعى ميان مردم چين و اندلس موجود است ، چه فاصلهء ميان ايشان نزديك نصف دور است . ولى قامتهاى مردمان دو طرف در يك راستا قرار نمىگيرد ، چه براى آنكه قامتها در يك راستا قرار گيرد ، لازم است كه عرض دو شهر نيز با يكديگر برابر و در دو سوى مختلف [ يعنى ، مثلا ، شمال و جنوب ] بوده باشد .