[ عرضهاى اقليمها ] و پيوسته به آن است ياد كردن از اقليمها كه براى آنچه مقصود ما است ناگزيرى است ، چه كمتر مىتوانى دو نسخه را بيابى كه در چندى عرضهاى اقليمها بكسان باشد ، تا آنجا كه براى گزارش اين عرضها آنها را به كسان مختلف چنان نسبت مىدهند كه آراء و مذاهب را به كوشندگان در آنها منسوب مىدارند ؛ و اين چيزى نيست كه با رصد به‌دست آمده باشد تا احتمال پيدا شدن اختلاف در آن برود ، يا از راه نگرش و انديشه كردن پيدا شود تا امكان گونه‌گون شدن در آن پيش بيايد ، بلكه بر اصلى كه همگان بر آن اتّفاق دارند بنا شده است . به گمان من ، پيدا شدن اختلاف در چندى عرض اقاليم از اختلاف در چندى ميل اعظم برخاسته است ، و ديگر به سبب نابسامانى در يافتن جيبهاى درجات دايره كه از راه محاسبهء اين جيبها از يكى از دو روش رومى و هندى پيش آمده ، و سپس از تباهيى كه به‌دست نويسندگان در نوشتن جداول جيب نسخه‌ها فراهم آمده و هرچه را با آنها محاسبه شده تباه كرده است . و اكنون نخست مىگويم : آبادانى زمين ، از جهت سياست و گسترش فرمانروايى ، به هفت پارهء گرد برابر تقسيم شده ، بدان گونه كه شش دايرهء برابر دايرهء هفتم برابر با آنها را در ميان مىگيرد . و سبب اين‌گونه بخش كردن آن است كه پادشاهان بزرگ در ايرانشهر جايگاه داشتند كه عراق و فارس و جبال و خراسان است . و از ايشان بعضى در آغاز روزگار و پيش از آنكه مردمان در همه‌جا پراكنده شده باشند ، بر همهء اين كشورها چيره بودند ، و ناگزير بايستى در ميانه جاى گيرند تا راه رسيدن به كامها براى