أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

78

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

است ؛ نقطهء ميان H و D را پيدا مىكنيم كه K است ، و چون ارتفاع H كمتر از ارتفاع D است ، پس H به منقلب نزديكتر خواهد بود . و KH يعنى نصف DH برابر است با ؟ ؟ 48 ؟ 31 ؟ 1 ؛ و تفاضل ميان ارتفاعهاى D و H سه ثانيه است كه همان تفاضل ميلهاى آنها است . و چون ميل در موضع H در يك سوى منقلب سه ثانيه اختلاف پيدا كند ، بنابر حركتهاى زيج نامبرده ، خورشيد به اندازهء پنج دقيقه حركت كرده است . [ شكل 11 ] بر مركز e و به شعاع eD دايرهء DT را رسم مىكنيم ؛ T نقطه‌اى است كه ميل و ارتفاع و بعد آن از منقلب همانند نقطهء D است . پس تفاضل ميان دو ميل نقطه‌هاى H و T سه ثانيه مىشود ، و قوس HT پنج دقيقه ؛ و چون اين مقدار را بر kh افزود ؟ ؟ 48 ؟ 36 ؟ 1 به‌دست آورد كه اندازهء قوس KT است . وى اين مقدار را دورى T از اول جدى يعنى e گرفت ، و اين درست نيست ؛ چه Te كه مطلوب است ، جزئى از KT است كه با حساب به‌دست آمده است . ولى Ke نصف TH است ، زيرا نسبت De به DT كه برابر با نسبت DK به DH است ، برابر با يك دوم است . پس مىبايستى ، يا TH را بر دو برابر HK بيفزايد و TKD را به‌دست بياورد كه نصف آن