500 ميل است و عرض راهش 150 ميل و ميان اين دو خليج ، يعنى خليج أيله و خليج فارس ، سرزمين حجاز و يمن است ، و ما بين اين دو خليج 1500 ميل است . و خليجى ديگر به سوى اقصاى سرزمين هند و پايان آن مىرود كه خليج اخضر نام دارد 66 و طول آن 1500 ميل است . و در همهء اين دريا ، يعنى درياى هند و چين ، از جزاير آباد و غير آن 1370 جزيره هست ، و از آن جمله جزيره‌اى است در اقصاى دريا نزديك ديار چين كه تا پروبانه نام دارد و آن سرنديب است كه از محيط آن در ناحيهء مشرق هند 3000 ميل ، مقابل اين سرزمين است ؛ كه كوههاى بزرگ و رودهاى فراوان در آن واقع است ، و از آن ياقوت احمر و ياقوت كبود برون آرند و اطراف آن پنجاه و نه جزيرهء آباد هست كه در آنجا شهرها و دهكده‌هاى بسيار است . اما درياى اقيانوس غربى كه محيط نام دارد ، فقط ناحيهء مغرب و شمال آن در اقصاى سرزمين حبش تا برتانى شناخته است ، و كشتى بر آن نمىرود و شش جزيره‌اى كه روبه‌روى سرزمين حبش در آن هست ، جزاير عامره است و آن را جزاير نيكبختان ( سعداء ) نيز گويند . و جزيرهء ديگر رو به روى اندلس است كه به نزد خليج ، غديره [ قادس - كاديث ] نام دارد . و اين خليج از آن درآيد و محلى كه از آن درآيد هفت ميل است ، و ما بين اندلس و طنجه ، سبته نام دارد و به بحر الروم رسد . و در ناحيهء شمال اقيانوس ، جزاير برتانى است كه دوازده جزيره است . آنگاه از آبادانى دور شود و كس نداند كه چگونه است و چه در آن است . امّا درياى روم و مصر از خليجى كه از درياى اقيانوس غربى مىآيد در نزديكى جزيرهء موسوم به غديره مقابل اندلس بيرون مىآيد ، تا صور و صيدا از ناحيهء مشرق ممتد است ، و طول آن 5000 ميل و عرض آن در جايى 600 ميل و در جايى 700 ميل و در جايى 800 ميل است . و در آن يك خليج هست كه سوى ناحيهء شمال نزديك روميه رود و طول آن 500 ميل است ، و درياى آذريس [ آدرياتيك ] نام دارد . و خليج ديگرى سوى سرزمين ناربان رود كه طول آن 200 ميل است . و در همهء اين دريا 162 جزيرهء آباد هست كه پنج جزيره از آن ميان بزرگ است : يكى جزيره قرنس [ گورسيكا ] كه محيط آن 200 ميل است ، ديگر سردانيه كه محيط آن 300 ميل است ، قبرس كه محيط آن 350 ميل است ، و صقلّيه [ سيسيل ] كه محيط آن 500 ميل است ، و اقريطش [ كرت ] كه محيط آن 300 ميل است . و درياى پونتوس [ درياى سياه ] از لاذقه تا قسطنطنيّهء بزرگ امتداد دارد و طول آن 1060 ميل و عرض آن 300 ميل است ، و رودى كه تانائيس [ دون ] نام دارد بدان مىريزد . منبع اين رود از ناحيهء شمال از درياچه‌اى است كه مايوتيس نام دارد و آن دريايى بزرگ است گر چه آن را درياچه نامند ، طول آن از مشرق به مغرب 300 ميل و عرض آن 100