نامشخّص را بدين‌گونه معيّن كردم و نام علوم را به اعتبار مضاف اليه مرتب كردم ، چون علم الفقه در باب فاء و امثال آن ، و كتابهاى داخل آن را به ترتيب معلوم ياد كردم و مسائل كتب موضوعات علمى را بگفتم ، چون مفتاح السعادة و رسالهء مولى لطفى شهيد و الفوائد الخاقانيه و كتاب شيخ الاسلام حفيد . و احيانا علوم و فوايدى از كتب مشابه با انتساب به اصل بر آن افزودم و مباحث و تحريرات اهل فضل را با تذكار بد و خوب آن بياوردم . و چون به يارى و توفيق خداى به سر رسيد ، نام آن را كشف الظنون عن اسامى الكتب و الفنون نهادم و به بزرگان علما و فحول و فضلا هديه كردم و جز سود خلف و احياى ذكر آثار سلف هدفى نداشتم ، كه در اثر سيد بشر هست كه هر كه سرگذشت مؤمنى را بيارد چنان است كه او را زنده كرده باشد . و خدا بردارندهء هر مشكل و بهترين بشارتگر و نكوتر ياور است و لا حول و لا قوة الا بالله العلىّ العظيم . و اين كتاب ، مقدّمه‌اى دارد و بابها و خاتمه‌اى . 80 آنگاه مقدّمه‌اى مىآيد كه خود رساله‌اى مستقل است كه از ماهيت و ارزش علم و تقسيم علوم و مراتب و شرف علم و لواحق آن و صفات لازم مؤلّفان و شرايط لازم براى توفيق در تحقيق علمى و حدود و قيود آن سخن دارد . مقدّمه پنج باب و هر باب چند فصل دارد با عنوانهاى ملال انگيز به ترتيب قديم و دنباله نويسىهاى بسيار . اين قسمت از كتاب حاجى خليفه نشان ابتكار ندارد ، زيرا همهء اعتماد مؤلّف در اين زمينه بر منابع سلف است . تعقيب منابع وى مشكل نيست ، بخصوص كه همه از دوران سابق نزديك به مؤلّف است و با گروه منابع مربوط به علوم كه از آن سخن داشته‌ايم ارتباط دارد ؛ از آن جمله كتاب مفتاح السعادهء طاشكبرى زاده ( متوفّى به سال 1561 / 968 ه . ) ، كه يك قرن پيش از حاجى خليفه مىزيسته و در همهء فروع دانش دست داشته ، به نزد وى مقام اوّل دارد . كتاب اكنون به دسترس خوانندگان است و اصل عربى و ترجمهء تركى و يك ترجمهء مختصر آلمانى آن ، به قلم رشر چاپ شده است . از كنجكاوى در كتاب طاشكبرى زاده معلوم مىشود كه حاجى خليفه از لحاظ مطلب و تقسيم علوم و فصل بندى 81 تكيهء كامل بر آن داشته و گهگاه مطالب وى تكرار قسمتهاى مشابه كتاب مفتاح السعادة است . سه مؤلّف ديگر كه در مقدّمهء كتاب از آنها ياد مىكند يكى مولى لطفى شهيد يا ، به تعبير دقيقتر ، لطف اللّه طوقانى ( متوفّى به سال 1494 / 900 ه . ) است 82 كه پنجاه سال پيش از طاشكبرى زاده مىزيسته و تأليف وى در علوم ، داراى دو قسمت بزرگ است يكى در « علوم عربى » و ديگرى در « علوم شرعى » . در قسمت اوّل از سى و يك و در قسمت دوّم از چهل و چهار علم سخن مىكند . دوّمى شيخ الاسلام حفيد ، احمد بن يحيى تفتازانى ( متوفّى به سال 1510 / 916 ه . ) است كه نزديك به دوران طوقانى مىزيسته 83 و او نيز