ابو الفداست ، جا مىدهد . و مواردى را كه ابو الفدا نياورده و غالبا مربوط به نقاط جغرافيايى آناطولى و روملياست به صورت ذيلى جداگانه در داخل هر قسمت مىآورد . مؤلّف مطالب منقول خود را با مشاهدات مفصّل و دقيق و معمولا با ذكر نام گوينده تكميل مىكند . مطالب شفاهى غالبا مربوط به تاريخ شهرها و بناها و مردم آنجاست . 52 از نفوذ اروپا اثرى در كتاب محمّد عاشق نيست . مطالب وى دربارهء اروپا بسيار كم مايه است و از حدود اطّلاعات جغرافى شناسان عرب در قرون وسطا تجاوز نمىكند ؛ نيز دربارهء اكتشافات بزرگ جغرافيايى و سفرهاى اروپايى كه به دوران نزديك وى انجام شده مطلقا چيزى نمىگويد . 53 اين را تصادف مطلق نمىتوان دانست ، زيرا قراين نشان مىدهد كه در اين كار تعمد داشته است . از مثال پيرى ريس معلوم مىشود كه ده سال پيش از دوران محمّد عاشق در قلمرو دولت عثمانى اطّلاعات و مطالب كافى در اين زمينه به دسترس بوده است و مؤلّف مناظر العوالم با آن همه اطّلاع و روابط مختلف نمىتوانسته از آن بىخبر باشد . گويا كتاب وى عكس العملى بر ضد تمايلات نوين منبعث از مغرب است به كمك ميراث قديم ؛ كه كوشيده است آن را در كتابى جامع فراهم آورد . به همين جهت با وجود اعتبار كتاب به عنوان آخرين اثر جغرافيايى قرون وسطا در قلمرو مشرق و در قالب عربى ، و با وجود اهميت پاره‌اى روايات آن ، به طور كلّى چيزى كهن است كه با واقع اوضاع آن دوران هماهنگ نيست ، بلكه نمايندهء دورانهاى گذشته است بدون رعايت ترتيب تاريخى ؛ 54 از اين‌رو طبعا نمىتوانست تقاضاهاى معاصران خود را برآورد و شايد به همين جهت در مشرق زمين انتشار نيافت . تنها كسى كه آن را به خوبى شناخت حاجى خليفه بود و محتملا به تأثير همين شناسايى و انگيزه‌هاى ناشى از آن تأليف جهان نما را آغاز كرد ، ولى كتاب محمّد عاشق جزو منابع اساسى او نبود . 55 به دوران محمّد عاشق ، نفوذ اروپا بدون مقاومتى قابل ملاحظه به قلمرو دولت عثمانى راه يافت و اخبار اكتشافات جغرافيايى را همراه آورد ، تا آنجا كه غفلت از آن ميسر نبود . در حدود سال 1540 / 947 ه . به دنبال درگذشت خير الدّين بار باروسا كه به سال 1546 / 953 ه . بود ، كتابى با عنوان تاريخ الهند الغربى به وجود آمد كه ظاهرا هدف آن پاسخ به تقاضاى روز افزون خوانندگان بود . اين كتاب در واقع تاريخ نبود بلكه حكايتى پر از مطالب خرافى دربارهء كشف جزاير هند غربى از طرف اروپاييان و گزارش عادات و اخلاق مردم آنجا بود ، 56 و در حقيقت ترجمهء يك كتاب فرنگى بود كه مىخواست مردم اروپا را از اكتشاف امريكا ، دنياى نو ، آگاه كند . 57 قراين نشان مىدهد كه دولت عثمانى خبر اين حادثه را ، كمى پس از انتشار ميان دولتهاى همسايهء اروپايىاش ، به وسيلهء يكى از مسيحيان نو مسلمان مىدانست . كتاب تاريخ هند غربى تا قرن هجدهم ميان عامّهء خوانندگان رواج داشت و از جمله نخستين كتابهايى