معتبر داشت . نسخهء خطّى اين ترجمه را گاه و بىگاه پيدا مىتوان كرد و معلوم مىشود روزگارى رواجى داشته است ، 126 ولى شهرت فوق العاده سيدى على ريس به سبب نقشى است كه در تاريخ عثمانى داشته و هم از آثار تجربى و نظرى كه در مسائل دريايى به وجود آورده است . در آن دوران توجّه به مسائل دريايى و دريانوردى در دولت عثمانى به كمال رسيده بود . در اين فصل به تعداد فراوانى از شخصيتهاى معتبر برمىخوريم كه در اين زمينه نقش مؤثر داشتند . سيدى ريس از يك خاندان از عمّال دولت بود ، بدين جهت در جوانى تجربيّات خوب اندوخت ، و در چند جنگ دريايى در درياى اژه و در جنگى كه به سال 1522 به فتح قبرس انجاميد شركت داشت . پس از آن مدّتى در عمليات نظامى خير الدّين بارباروساى مشهور بر ساحل آفريقاى شمالى سهيم بود . پس از آنكه به شهرت رسيد به سال 1548 در حملهء سلطان سليم دوّم به ايران كه از راه قفقاز و آذربايجان انجام شد و نيز در حملهء ديگر كه سلطان در اثناى آن مدّتى در حلب مقيم بود ، شركت داشت و در حلب ترجمهء رسالهء قوشچى را ، كه گفتيم ، انجام داد و هم در آنجا بود كه سلطان دستور داد براى آوردن ناوگان عثمانى مصرى كه به وسيلهء پرتغاليها آسيب ديده بود از بصره به سويس برود . 127 اين بتقريب آخرين تلاش عثمانيان براى جلوگيرى از تسلّط پرتغاليها بر خليج فارس و اقيانوس هند بود . براى نخستين بار به سال 1538 ناوگان عثمانى به منظور در هم شكستن نيروى آنها سوى آبهاى مذكور حركت كرد امّا توفيق نيافت و تنها نتيجه‌اى كه به دست آوردند اين بود كه از آن موقع به بعد بندر جدّه در تصرّفشان ماند . به سال 1551 ناوگان عثمانى مصرى از ترعهء سوئز ( سويس ) به عمّان رفت و مسقط را بگرفت امّا تلاش آن براى تصرف هرمز به جايى نرسيد و فقط دو كشتى سوى مصر بازگشت و پانزده كشتى ديگر به بندر بصره پناه برد كه على ريس مأمور شد آنها را از بصره به سويس ببرد . با وجود دليريها كه نمود او نيز توفيق نيافت ، زيرا پرتغاليها كه نيرويشان بيشتر بود ناوگان عثمانى را به سختى شكست دادند كه تعدادى كشتيهاى آن از دست رفت و فقط نه كشتى نجات يافت كه به حالتى تأسّف انگيز به سورات گجرات رسيد ، امير گجرات آنها را بخريد و وعده داد قيمت را به قسطنطنيه بفرستد ، ناوبانان كشتيها مرخص شدند و على ريس از ميان آنها فقط پنجاه نفر را برگزيد كه از راه خشكى با وى به وطن بازگردند . در احمد آباد گجرات از على ريس با احترامى گرم استقبال شد و پس از هشت ماه كه به پيكار سخت دريا گذرانيده بود از فراغت استفاده كرد و كتاب مهمّ خود را در محرّم سال 962 / 1554 ه . به سر برد و همان است كه اكنون مورد بحث ماست و عنوان مختصر آن محيط 128 است يا ، به ترتيب كاملتر چنان كه در نسخهء وين آمده ، المحيط فى علم الأفلاك و الأبحر . 129 ولى متن نهايى كتاب بعد از آن تدوين شد ، زيرا مؤلّف راه بازگشت به سرزمين وطن