به قلم دو خاور شناس ، دفرمرى و سانگينتى در چهار جلد منتشر كنند ( 1853 - 1858 ) كه رنان ، دانشمند فرانسوى ، جلد اوّل را با ابراز علاقهء فراوان استقبال كرد و به مناسبت انتشار آن تحقيقى پرشور دربارهء ابن بطوطه و كتاب وى انتشار داد . هنوز هم همهء تحقيقات دربارهء سفرنامهء ابن بطوطه بر بنياد چاپ فرانسوى انجام مىگيرد كه بيشتر از يك بار تجديد شده ، ولى تحقيق مطمئن دربارهء مجموع آن نشده و طبعا جوابگوى نيازهاى اين روزگار نيست تحقيقات مستقلى كه دربارهء فصول مختلف سفرنامه يا مسائل مربوط به آن شده به صورتى چشمگير زياد است و از خلال ترجمه‌هاى بخشهاى مختلف سفرنامه مىتوان انديشه‌اى كلّى از آن به دست آورد ؛ مقصود ترجمه‌هاى مژيك ( 1911 ) و گيب ( 1929 ) است كه توضيحات كوتاه به همراه دارد و تا به روزگار ما مرجع نهايى تحقيق دربارهء رقيب ماركوپولو به شمار است . 127 « 5 » ابراز توجّه اروپا در قرن نوزدهم و بيستم به سفرنامهء ابن بطوطه دليلى قاطع بر صحّت گفتار ابن جزى است كه در خاتمهء كتاب گويد : بر عاقلان پوشيده نيست كه اين شيخ ، جهانگرد روزگار ماست و هر كه گويد جهانگرد ملّت اسلام است گزاف نگفته . 128 و اينك ، با رها كردن وى ، از آخرين جهانگرد بزرگ عرب جدا مىشويم ؛ چنان كه با جدا شدن از دايرة المعارفهاى دوران مماليك ، از آخرين مؤلّفات بزرگى كه مسائل كلّى جغرافيايى عربى را عرضه مىدارد جدا شده‌ايم .

--> ( 5 ) ناشران روسى در اينجا اين مطلب را بر مطالب مؤلّف افزوده‌اند كه دانشمند هندى ، مهدى حسين ، دربارهء سفرنامهء ابن بطوطه ، در قسمت مربوط به هند و جزاير مالديو و سيلان ( سرنديب ) تحقيقاتى كرده است ( 1953 ) . و ما مىافزاييم كه عربشناس بزرگ ، گيب ، دست به انتشار ترجمهء كامل سفرنامه به انگليسى زده و تا كنون دو جزء آن منتشر شده است . چنان كه بايد افزود كه ترجمه‌اى از اين كتاب به زبان چكى وجود دارد به قلم هربك Ivan Hrbek ( پراگ 1961 ) ، و ترجمهء به ايتاليايى به قلم گابريلى ( Fr . Gabrieli ( فلورانس 1961 ) ، و ترجمهء خلاصه‌اى نيز به ژاپنى . و اكنون نيز ترجمهء لهستانى ، مجارى ، و روسى كتاب در دست تهيّه است . - مترجم عربى . اين كتاب به زبان فارسى نيز ترجمه شده است . - و