فصل 16 ابن خلدون و جغرافيا در مغرب در قرنهاى پانزدهم و شانزدهم / نهم و دهم ه . اكنون كه ضمن تحليل نوشته‌هاى جغرافيايى عرب از قرن چهاردهم به قرن پانزدهم مىرسيم ، شايد مناسب باشد كه به نظريّات جغرافيايى ابن خلدون نظرى بيفكنيم ، زيرا ابن خلدون به سال 1332 / 732 ه . تولّد يافته و كتاب خويش را در ربع آخر قرن چهاردهم / هشتم ه . به حدود سال 1378 / 780 ه . تأليف كرده و تا هنگام وفات به سال 1406 / 808 ه . همچنان بدان مىافزوده است و بنا بر اين در ميان دو قرن بوده ؛ به علاوه ، مقدّمهء كتاب تاريخ او علم نوينى دربارهء تمدّن انسانى پديد آورده و خلاصه‌اى از همهء معارف دورانهاى پيش را در عرصه‌هاى مختلف عرضه مىكند ، « 1 » و به وسيلهء يكى از مبرزترين دانشوران اسلام ، فكرى روشن از وضع دانش جهان اسلامى در آغاز قرن پانزدهم / نهم ه . به دست مىدهد ؛ به علاوه ، ابن خلدون از لحاظ اصل و نسب و نيز سرگذشت زندگانى مخلوطى جالب از تمدّن آن دوران است . 1 ابو زيد عبد الرّحمن بن محمّد بن خلدون نسب از تيره‌اى از قبيلهء كنده داشت كه پيش از اسلام در حضرموت مقيم بودند . اجداد وى با فتح اسلام به اندلس آمدند و در قرمونه ( كارمونا ) و اشبيليّه اقامت گرفتند و در طول قرون تعدادى مرد اداره و فقيه از ميانشان پديد آمد . نام مغربى ابن خلدون را اجداد نخستين وى در اندلس گرفتند . پس از سقوط اشبيليه به سال 1248 بنى خلدون به شمال افريقا رفتند و براى هميشه در تونس اقامت گرفتند و پدر وى ، كه او نيز فقيه و مرد اداره بود ، در آنجا به سال 1348 / 749 ه . از طاعونى جهانگير ، كه ابن بطوطه در جاى ديگر شاهد آن بود ، درگذشت . ابن خلدون به سال 1332 / 732 ه . به تونس تولّد يافت و در نوجوانى زندگى مستقل و آشفتهء خويش را آغاز كرد . علاقهء وى به مطالعه مانع داشتن مقامات

--> ( 1 ) مقدّمهء ابن خلدون ، به وسيله استاد فقيد ، محمّد پروين گنابادى ، به فارسى ترجمه شده و چند بار به چاپ رسيده است . - و .