خويش نزاع كرد و سالهاى آخر عمر را در حال مغضوبيت به دمشق سر كرد 36 و در آنجا به مرگ زودرس ، نه از وبايى كه در آن روزگار در شام بود بلكه به تب ربع ، درگذشت . 37 معرفت وسيع و ذوق لطيف ادبى ، عمرى را از بليّهء كوته بينى كه نتيجهء محيط ديوانى است بر كنار داشته بود . وى تنها نثر نويس نبود بلكه شاعر نيز بود و در منابع مختلف نزديك به يازده كتاب به دو منسوب است . 38 بجز دايرة المعارف بزرگ و مفصّل ، يك كتاب ديگر دارد با مطالب جامع و حجم متوسّط كه از لحاظ نوشته‌هاى جغرافيايى اهميت خاص دارد . عمرى مىخواسته همه چيزهايى را كه در كار ديوان ، به معنى محدود كلمه ، مورد حاجت بوده در اين كتاب فراهم آورد و گر چه مىخواسته نمونه‌اى براى كار دبيرى باشد اما ، به سبب روش تأليف آن ، منبع معتبرى براى جغرافيا و جغرافياى تاريخى شده است . تأليف كتاب پس از سال 1340 / 741 ه . انجام گرفته ، يعنى به روزگارى كه مؤلّف در كار انشا بصيرت كامل داشته ، و عنوان التعريف بالمصطلح الشريف هدف كتاب را كاملا نمايان مىكند . كتاب هفت قسمت است : قسمت اوّل در مراتب مكاتبات است ؛ دوّم در ترتيب پيمان نامه‌ها ، دستورها ، اختيار نامه‌ها ، پىنوشتها ، فرمانها ، و منشورها ؛ سوّم در نسخهء قسم نامه‌ها ، چهارم در امانت ، دفن ، صلح ، و فسخ ، پنجم در حدود ممالك ، شهرها ، قلعه‌ها ، و روستاهاى پيوستهء بدان ؛ ششم در مراكز پست و كبوتر ، مراكز حمل برف و كشتيها كه آن را از راه دريا مىبرد ، مناره‌ها ، و آينه‌هاى سوزان ؛ و هفتم در اوصاف آنچه به وصف آن نياز هست . 39 دانشورانى كه دربارهء اين اثر مطالعه كرده‌اند ، همچون هارتمان و گودفرواد مومبين ، از مجموع و از اجزاى آن ستايش كرده‌اند . تحليل مقالهء پنجم و ششم ، كه از شام و مصر و وسائل ارتباط دولت مماليك سخن دارد ، اهمّيّت فوق العادهء كتاب را از جنبهء عملى و نيز دقّت اطّلاعات آن را نشان مىدهد ، و اين عجب نيست زيرا ريشهء بيشتر اين اطّلاعات نه فقط مدارك رسمى بلكه اطّلاع شخص مؤلّف از مسائل جارى نيز بوده است . جالب آنكه اسلوب ادبى مؤلّف در چنين اثرى كه بايد خشك و بىروح باشد ، در اوج كمال است و در عين حال رشتهء مطلب را از دست نداده است . به علّت اطّلاع از دقايق بلاغت و تسلّط بر زبان عربى با مهارت تمام از دراز نويسى بر كنار مانده و لبّ مطالب را آورده و از اين لحاظ بر بسيارى از نويسندگان دورانهاى بعد برترى دارد ، و گر چه سبك وى هميشه روان نيست كتاب وى به سبب ترتيب منطقى مطالب ، منبعى جامع براى مطالعهء موضوعات مختلف 40 بخصوص مطالب جغرافيايى و تاريخى است . پس از بررسى كتاب خليل الظاهرى ، كه يك قرن پس از آن تأليف شده ، فاصلهء فوق العادهء عمرى از كسانى كه به راه او رفته و از همان مطالب وى سخن كرده‌اند معلوم خواهد شد . ظاهرا اثر وى بسيار مطلوب بوده ، زيرا در پايان قرن هشتم هجرى ( پانزدهم