به سال 895 / 282 ه . ) باشد كه به عنوان مورّخ شهره است . يك نمونهء منحصر به فرد از كتابهاى « انواء » تقويم معروف قرطبه مربوط به سال 961 / 350 ه . است كه طبعا يك تأليف لغوى نيست ، بلكه راهنماى خرده كشاورزان است و نه فقط دربارهء كشاورزى ، بلكه دربارهء نجوم و وضع هوا نيز اطّلاعاتى به آنان مىدهد . براى آنكه تصوّرى از اساس آن به دست داده باشيم كافى است بگوييم كه سال را به بيست و هشت منزل قمرى تقسيم كرده است و خواننده در عنوان لاتينى Liber Anoe كلمهء « انواء » عربى را به آسانى تواند شناخت . 2 منجّمان خبره كه رساله‌هايى خاصّ منزلهاى قمرى داشته‌اند ، مؤلّفات لغت شناسان را ، نه بناحق ، به ديدهء ترديد نگريسته‌اند . 3 عبد الرحمن صوفى ، منجّم معروف ( متوفّى به سال 986 / 376 ه . ) ، دربارهء كتاب دينورى ، يك قرن پس از او چنين مىنويسد : دربارهء « انواء » كتابهاى فراوان هست و كاملتر از همه كتاب ابو حنيفهء دينورى است كه معلوم مىدارد وى از اخبار و اشعار و كلمات مسجّع عرب بمراتب بيشتر از ديگر كسانى كه در اين رشته تأليف كرده‌اند اطّلاع دارد ، ولى من ندانم معرفت وى دربارهء ستارگان طبق نظر عربان ، چسان بوده است ، زيرا از ابن الاعرابى و ابن كناسه و ديگران مطالبى دربارهء ستارگان نقل مىكند كه نشان بىاطّلاعى آنهاست ، و ابو حنيفه نيز اگر ستارگان را مىشناخت مطالب نادرست به آنها نسبت نمىداد . 4 تقريبا در همهء موارد مشابه ملاحظات لغوى بر روش واقعى چيره شده است ، ولى مطالب چندان انبوه بوده كه چيزهاى ديگر نيز جزو آن آمده . يكى از جملهء مؤلّفان كتب انواء ، نضر بن شميل ( متوفّى به سال 818 / 203 ه . ) است 5 كه در آغاز قرن نهم چيزى همانند يك فرهنگنامهء مستقل دربارهء زندگى بدوى به عنوان كتاب الصّفات تأليف كرد . ترتيب مطالب اين كتاب را ، با آنكه عنوان قسمتى از محتويات آن دستخوش آشفتگى و درهمى شده است مىشناسيم . ابن النّديم ، ورّاق معروف قرن چهارم / دهم ه . در وصف آن چنين گويد : 6 كتاب الصفات ، كتابى بزرگ است ، شامل چند كتاب . . . جزء اوّل شامل اخلاق انسانى و بخشش و كرم و صفات زنان است ، جزء دوم شامل خيمه‌ها و خانه‌ها و وصف كوهها و درّه‌ها و كالاهاست ، جزء سوم مخصوص شتر است ، جزء چهارم شامل گوسفندان ، پرندگان ، خورشيد ، ماه ، شب ، روز ، لبنيّات ، قارچ چمه ، چاهها ، آب انبارها ، رسنها ، دلوها ، و صفت شراب است ، و جزء پنجم شامل زراعت ، مو ، انگور ، نام سبزيها ، درختان ، بادها ، ابرها ، و بارانهاست . معلوم است كه ترتيب مطالب كتاب را نمونهء ديگر مؤلّفات اين رشته توان شمرد ، زيرا