سنت‌هاى كيش هندوى بودند . با نوشتن انواع شرح و تفسير در توسعهء اين كيش مىكوشيدند . اما بدان علت كه معمولا از پشتيبانى دربار بىبهره بودند چندان موفقيتى نداشتند . بودند هندوهايى مانند چاىتانيا « 1 » در بنگال و « اولياى » ماراتائى « 2 » در مغرب كه نهضت‌هاى مذهبى مردمى به راه انداختند . نهضت‌هايى كه به علت شرايط و متقضيات روز به جز در محدودهء محلى توفيقى نيافتند . در ميان مسلمانان ، قشر علما ، نقش انديشمندان برجستهء شهرى را بر عهده داشتند كه يا به كار قضاوت مشغول بودند و يا به تدريس الاهيات . اسلام در حال پيشرفت بود و پيروانى تازه پيدا مىكرد اما نه به وسيلهء علما بلكه در اثر مساعى واعظان دوره‌گرد كه معمولا با اسامى صوفى « 3 » يا پير « 4 » شناخته مىشدند . اينان گاهى يكجانشين مىشدند مانند نظام الدين « 5 » اولياء در دهلى كه خانقاه او به صورت پناهگاه و سرانجام زيارتگاه همگان درآمد . هنوز به زندگى دربارهاى پرزورق و برق ولى سست بنياد دربار سلاطين مسلمان و شاه هندوى ويجاياناگار نپرداخته‌ايم . به رغم آشفتگى عمومى ، اين دربارها با رونق و فعال مىنمودند . هر يك از سلطان‌نشين‌هاى مسلمان ايالات ، در سده‌هاى پانزدهم و شانزدهم ، به برپا كردن بناهاى رفيع و شكوهمندى دست زدند كه امروز بخشى از گنجينهء عظيم هنرى هند است . در شمال استادكاران هندى و معماران مسلمان دست در دست يكديگر گذاردند تا مكتب معمارى يكتاى هندى - اسلامى را آفريدند . در دكن بر گور يكى از سلاطين ، گنبدى چنان عظيم بنا كردند كه فقط گنبد سنت پترز « 6 » در روم اندكى از آن بزرگ‌تر است . اين بناهاى باشكوه در شهرهاى كوچك و آرامى چون جوانپور « 7 » و كلبرگا « 8 » و بيجاپور « 9 » و يا شهرهاى بزرگ و امروزى مانند اگرا و

--> ( 1 ) . Chaitanya ( 2 ) . Maratha ( 3 ) . Sufis ( 4 ) . Pirs ( 5 ) . Nizamad - din ( 6 ) . St Peters ( 7 ) . Jaunpur ( 8 ) . Kulbarga ( 9 ) . Bijapur