فرانتس تشنر ، مقبول احمد ( مترجم : گنجى وآذرنگ )
46
دانش جغرافيايى مسلمانان ( فارسى )
البحر و القواعد است . سليمان بن احمد مهرى ، معاصر جوانتر ابن ماجد ، از ديگر دريانوردان مهم اين دوره است . او همچنين مؤلف پنج كتاب دربارهء دريانوردى بود كه در نيمهء اول قرن دهم به رشتهء تحرير درآمد . از جملهء كتابهاى او كه از اهميتى خاص برخوردار است مىتوان العمدة المهريه فى ضبط العلوم البحريه ، كه در 917 تدوين شده ، و كتاب شرح تحفة الفحول فى تمهيد الاصول را نام برد . آثار ابن ماجد و سليمان مهرى اوج معلومات جغرافياى دريانوردى مسلمانان به شمار مىرود . اين دريانوردان نقشههاى دريايى پيشرفتهاى به كار مىبردند كه احتمالًا مدارات و نصف النهارات بر آنها ترسيم شده بوده است . همچنين از آلات و ادوات دقيق استفاده مىكرده و نيز معلومات نجومى خود را در دريانوردى به طور شايسته به كار مىبستهاند . ترديدى نيست كه معلومات آنها دربارهء درياها ، مخصوصا اقيانوس هند ، بسيار پيشرفته بوده است ، زيرا در نوشتههايشان وضع سواحل ، راههاى دريايى ، و ساير اطلاعات مربوط به كشورهاى مورد بازديد خود را به تفصيل شرح مىدهند . آنها با جزاير متعدد هند شرقى نيز آشنا بودهاند . ز ) آثار نجومى در اين دوره پارهاى كتابهاى مهم در نجوم به رشتهء تحرير درآمد . يكى از چهرههاى بسيار برجسته در ميان منجمين اين دوره الغ بيگ ( متوفى 853 ) رياضيدان و امير تيمورى بود . ولى مىتوان گفت كه با مرگ وى نوشتههاى نجومى مسلمين به پايان رسيد ، زيرا اين آخرين تلاش علمى