جنوبى ، به اين كشمكش اشاره مىكند . از طرف ديگر ، ابن حوقل بطلميوس را لغزش‌ناپذير مىداند . واقعيت اين است كه اطلاعات يونانى هنگامى به مسلمانان منتقل گرديد حدود پنج قرن از عمر آن مىگذشت ، و بدين ترتيب دشوارى ، زمانى پديد آمد كه جغرافيدانان مسلمان سعى كردند تا اطلاعات تازه و معاصرى را كه به دست آورده بودند ، در چارچوب بطلميوسى گنجانده و با اطلاعات يونانى هماهنگ سازند . نتيجهء اين امر ، همانگونه كه در آثار جغرافيدانانى چون ادريسى مشهود است ، سردرگمى و تعبير نادرست اطلاعات در متون جغرافيايى و نقشه‌كشى بود . 4 . دورهء كلاسيك ( قرن سوم - پنجم ) الف ) عصر مأمون ( 198 - 218 ) بيش از نيم قرن مطالعه و آشنايى با جغرافياى هندى ، ايرانى ، و يونانى از زمان منصور تا زمان مأمون سبب شد كه به طور كلى در تفكر جغرافيايى مسلمانان انقلابى به وجود آيد . مفاهيمى نظير اينكه زمين گرد است و نه مسطح ، و در مركز عالم قرار دارد ، براى اولين بار به گونه‌اى درست و منظم به ايشان عرضه گرديد . از آن به بعد آيات قرآنى ، و نيز احاديثى كه با خلقت جهان ، جغرافيا و امثال آن ارتباط پيدا مىكرد ، فقط بدين منظور مورد استفاده قرار مىگرفت كه براى آثار جغرافيايى تأييد مذهبى كسب نمايند ، يا اينكه مسلمانان را به تحصيل جغرافيا و نجوم ترغيب كنند . به اين ترتيب در اوايل قرن سوم ، بنياد واقعى تدوين آثار جغرافيايى به زبان عربى نهاده شد و نخستين گام مثبت را در اين زمينه مأمون خليفه برداشت . وى موفق شد عده‌اى از دانشمندان و محققان را