رودخانه‌ها ، چشمه‌ها و قناتها چند رودخانه ، چشمه و قنات را كه در كوفه ، نواحى و حومهء آن وجود دارند ، ذكر مىكنيم ، چه آن رودخانه‌ها ، چشمه‌ها و قناتهايى كه در كوفه قرار دارند و چه آنها كه در خارج كوفه مىباشند ، ولى از زمين آن عبور مىكنند . نام برخى از آنها را نيز در معجم هجايى آورده‌ايم . فرات ، سرچشمهء رودخانه‌هايى است كه آنها را نام مىبريم و از آب آنها كشتزارها سيراب و سرسبز مىشوند . فرات ، يكى از رودهاى بهشت است . در روايتى آمده است كه فرات و نيل ، مؤمن و دجله و برهوت ، كافر هستند ، عبد الملك بن عمير گويد : فرات ، يكى از رودهاى بهشت است ، اگر آلوده نشود ، و هيچ بيمارى با آن خود را معالجه نمىكند ، مگر اين كه خدا او را شفا مىدهد و ملكى كنار فرات است كه دردها را از آن دور مىكند . سرچشمهء فرات ، فاليقلاست و اين كوهها را دور زده ، وارد سرزمين روم مىشود و به سوى كمخ ، ملطيه و جبلتا و چشمه‌هاى آن جريان مىيابد تا به سميساط مىرسد و از آن جا ، قابل كشتيرانى است ؛ پس از آن رودهاى كوچك مانند رود سنجه ، كيسوم ، ديصان و بليخ در آن مىريزد ، سپس به رقه رسيده ، از آن‌جا به چند شعبه تقسيم مىشود از جمله رود سورا ، كه بزرگترين رود آن به شمار مىرود ، و رود ملك ، صرصر ، عيسى و صراتين ، خندق ، كوثى ، سوق اسد ، كوفه و فرات قديم « 1 » مىباشد . رود سورا : شاخهء اصلى فرات است . سرچشمهء اين رود از روستايى معروف به جديده از روستاهاى عذار است و از ميان روستاى ذى الكفل و روستاى قاسم بن امام كاظم ( ع ) جريان مىيابد و به روستاى قاسم ( ع ) نزديكتر است .

--> ( 1 ) - به نقل از كتاب بلدان ، تأليف ابى بكر احمد بن محمد همدانى ، مشهور به ابن فقيه ، چاپ ليدن ، ص 174 .