حسين بن احمد البراقي النجفي ( مترجم : سعيد راد رحيمى )
177
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى )
بنى اسد در سمت قبله صحن و نزديك آن اقامت كردند . ميان بنى اسد و نخع ، معبرى بود ، ميان نخع و كنده نيز معبرى وجود داشت . ميان كنده و ازدهم ، معبرى بود . در سمت شرقى صحن ، انصار و مزينه را در يك معبر ، قبيله تميم و محارب را در يك معبر و اسد و عامر را در معبرى ديگر جاى دادند ، و در سمت غربى صحن ، قبيلهء بجاله و بجله را در يك معبر ، جديله و گروهى متفرق را در يك معبر و جهيه و گروهى پراكنده را در يك معبر جاى دادند . اين قبايل مجاوران صحن بودند و ساير مردم در ميان آنها و پشت سر آنها قرار داشتند و بدين ترتيب ، جايگاهها به دو قسمت تقسيم شد . اينها معبرهاى بزرگ [ كوفه ] بود و معبرهاى ديگرى نيز مقابل آنها ساختند كه به اين معبرها مىرسيد و معبرهاى ديگر موازى آن بود كه وسعت كمترى داشتند ، محلهها پايينتر و ميان معبرها بود . اين محلهها را بيرون صحن احداث كردند . ده گروه از سپاهيان قادسيه و غير قادسيه را در آن جاى دادند . براى مرزداران و اهل موصل مكانى برگزيدند تا آنها به آنجا بروند ، چون بقيهء گروه اول و دوم [ به كوفه ] رسيدند ، به علت كثرت جمعيت ، محلهها تنگ شد . كسى كه تعداد گروهش بسيار بود ، محلهء خود را رها كرده ، نزد آنان مىرفت . و كسى كه تعداد گروهش كم بود به گروهى كه در همسايگىاش قرار داشتند و تعدادشان نيز اندك بود مىپيوست و در غير اين صورت ، بر تعدادشان مىافزودند و بر خودشان سخت مىگرفتند . گويند : در روزگار عمر ، صحن [ مسجد كوفه ] به حال خود رها شده بود و قبايل در آن طمع نمىكردند و جز مسجد و قصر در آن نبود ؛ بازارها نيز بنياد و حدّ مشخصى نداشت . عمر گفته بود بازارها همانند مسجدهاست ، هر كه زودتر به جايگاهى رسد از آن اوست تا زمانى كه به خانهء خود رود يا از فروش فراغت يابد . براى هر كه از راه مىرسيد ، توقفگاهى آماده بود و هر كه مىآمد در آنجا منزل مىكرد ( آن توقفگاه امروزه خانهء مردم بنى بكاست ) تا نزد ابو الهياج روند و او كار آنها را عهدهدار شود و هر جا خواستند محلى برايشان تعيين كند . سعد در مساحتى كه براى قصر معيّن شده بود ، قصرى ساخت كه اكنون مجاور