طرح‌ريزى كوفه طبرى در تاريخ كبير ( ج 4 ، صفحه 191 ) دربارهء حوادث سال هفدهم ( ه . ق ) گويد : هنگامى كه تصميم گرفتند كوفه را بنا كنند ، سعد نزد ابى الهياج فرستاد و او را از نامهء عمر درباره معابر آگاه كرد كه گفته بود : معابر بزرگ ، چهل ذراع و معابر كم‌اهميت‌تر ، سى ذراع و معابر متوسط بيست ذراع و كوچه‌ها هفت ذراع باشد و از اينها كمتر نباشد . قطعه‌ها را شصت ذراع معين كرده بود مگر قطعه‌اى كه از آن بنى ضبّه بود . افراد مطّلع براى تعيين مساحت گردهم آمدند و چون چيزى را معلوم مىكردند ، ابو الهياج تقسيم مىكرد . نخستين جايى كه در كوفه طرح‌ريزى و ساخته شد ، مسجد بود و آن را در محل بازار صابون و خرما بنياد نهادند ، آن گاه تيراندازى نيرومند در ميان مسجد ايستاد و تيرى به سمت راست پرتاب كرد و گفت : هر كه خواهد آن سوى محل اين تير ، خانه بسازد و از روبه‌برو و پشت سر خود نيز تير انداخت و گفت : هر كه خواهد آن سوى محل تيرها بنا بسازد . مسجد در چهار گوشه مرتفعى قرار داشت و در جلو آن رواقى ساخته شد كه كناره و دنباله نداشت و اين چهار گوشه براى گرد آمدن مردم و جلوگيرى از ازدحام بود ، همهء مسجدها به جز مسجد الحرام چنين بود كه به پاس حرمتش مسجدها را مانند آن نمىساختند . رواقش دويست ذراع بود و بر ستونهاى مرمر كه به خسروان تعلق داشت ، بنا شده بود و سقف آن به سقف كليساهاى رومى شباهت داشت . دور صحن ، خندقى حفر كردند تا كسى در داخل آن ، خانه نسازد و براى سعد در كنار مسجد خانه‌اى ساختند كه اكنون قصر كوفه است . ميان آن دو ، راهرو سرپوشيده‌اى به طول دويست ذراع وجود داشت كه خزانه‌ها را در آن قرار دادند و بناى آن را روزبه از آجر بناى خسروان در حيره ساخت ، و پشت صحن مسجد ، پنج معبر بزرگ ، سمت قبله ، چهار معبر و سمت شرق ، سه معبر بنا كردند و قبيلهء سليم و ثقيف را پشت صحن و كنار دو معبر بزرگ جاى دادند و همدان ، كنار يك معبر و بجيله كنار يك معبر و تيم و تغلب كنار معابر ديگر جاى گرفتند .