محمدحسين ناصر الشريعه
328
تاريخ قم ( فارسى )
« استاد » و « نديم » شده در علوم رياضيه نيز دست داشته است . حاج مير سيد حسن بن ميرزا سيد عزيز ، از خدام والامقام بضعهء احمدى و از علماء و مجتهدين و فقها و اصوليين بود . از شاگردان مرحوم علامهء ثانى ملا محمد كاظم خراسانى است ، شرحى بر « كفايه » استاد خود نگاشته و يك جلد آن به طبع رسيده ، در اواخر عمر به طهران منزل گزيد در آنجا مشغول تدريس فقه و اصول بود و هم آنجا مرحوم و در قم مدفون شد . حاج شيخ حسن معروف به « فاضل » ، هو العالم العامل و الفاضل العادل ، از علماء و مجتهدينى است كه تمام تحصيلاتش در قم بوده ، ولى به واسطهء كثرت ممارست و شدت مداومت و مطالعت از فحول رجال علم گرديده ، در فقه و اصول و ادبيات مقامى عالى دارد ، با عالم فقر و فاقه رياضات شاقه كشيده و براى يك لقمه نان منت دو نان نكشيده ، چندى است به مرض فلج و رخوه مبتلا و خانهنشين و قد ناهز الثمانين . اين حقير در اوايل جوانى چندى در خدمتش « رياض المسائل » سيد المحققين آقا سيد على مشهور به شرح كبير را قرائت مىنمودم . غالب تلمذش در قم نزد سمى خود شيخ محمد حسن نادى و مرحوم حاج سيد صادق بوده است . شيخ حسين بن بهاء الدين ، از شاگردان مرحوم ميرزا ابو القاسم صاحب قوانين است و حاشيهاى بر كتاب استاد خود به نام « توضيح القوانين » نگاشته كه به طبع رسيده است . حاج ملا آقا حسين ، در « مآثر و آثار » مىگويد : « آقا حسين مجتهد قمى به علم و عمل اشتهار دارد » . مرحوم ميرزاى فيض مىگويد : « ملا آقا حسين عالمى است قدسى نهاد كه زهد در نهاد او عجين است ، و قدس در ذات او دفين ، والدش از اعزه و اتقياى اين بلد و از خدام آستان مبارك بضعه احمدى صلوات اللّه عليها است » . تحصيل مقدمات و سطوح را در خدمت حاج سيد اسمعيل كه از تلامذهء مرحوم ميرزاى قمى بود تكميل نموده ، به جانب اعتاب عاليه رخت كشيدند ، و در حوزهء درس مرحوم شيخ محمد حسن صاحب جواهر الكلام ، و پس از فوت ايشان در خدمت حجة الاسلام حاج شيخ مرتضى انصارى شوشترى حاضر شده ، چهارده سال زمان توقفشان طول كشيد تا از حضيض تقليد به اوج اجتهاد ارتقاء جست و به وطن روى آورد . اكنون فيصل حكومات شرعيه اين بلد منوط به رأى رزين ايشان است » . مؤلف گويد : اين كه مرحوم ميرزاى فيض شيخ مرتضى را شوشترى نوشتهاند اشتباه