آقا سيد محمد تقى موسوى خوانسارى ، هو العالم العامل و الفاضل الكامل و البارع العادل ، از اجلهء علماء و مجتهدين حوزهء علميه قم است كه به مزيد تحقيق و تدقيق وجودت فهم اشتهار دارد . مسقط الرأسش خوانسار ، علوم ابتدائيه را در آن سرزمين تحصيل نمود ، سپس رخت به نجف اشرف كشيد و در آن تربت پاك بر علماء اعلام و فقهاء عظام من جمله آقا ضياء الدين مجتهد عراقى قدس سره مشغول تحصيل و تلمذ گرديد تا در نهضت اوليهء عراق و جنگ بين الملل اول جنابش را با عده‌اى به هند تبعيد و زندانى نمودند . « 1 » پس از استخلاص رخت به سلطان آباد عراق كشيد و سال‌ها در اراك و قم در مدرس و محضر حجة الاسلام مرحوم حاج شيخ عبد الكريم يزدى حائرى ، از جملهء طراز اول شاگردان آن مرحوم بود ، و خود هم به تدريس خارج مىپرداخت ، پس از فوت آن مرحوم يكى از مدرسين بزرگ و زعماى حوزهء علميه قم گرديد و طلاب علوم دينيه از وجودش استفاده مىنمايند . در مدرسهء فيضيه به تدريس و اقامهء امامت جماعت ، و در مسجد جامع روزهاى جمعه به نماز جمعه مىپردازد . سن شريفش متجاوز از شصت سال به نظر مىرسد . چندى در ازمنهء سابق و اوان جوانى ، در تهران و قم از محضر آن استاد راد كتاب « رياض المسائل فى احكام الفقه بالدلائل » و كتاب « مكاسب » را استفاده مىنمودم ، زاد اللّه فى توفيقاته « 2 » .

--> ( 1 ) - [ به هند نبوده ، بلكه به جزيرهء هنگام از جزائر خليج فارس متعلق به ايران بوده است . ] ( 2 ) - مرحوم آيت اللّه سيد محمد تقى خوانسارى در سال 1305 قمرى در شهر خوانسار متولد و در سنهء 1322 رهسپار نجف اشرف و سال‌ها از محضر مراجع بزرگ عصر : آيات اللّه آخوند خراسانى ، آقا سيد كاظم يزدى ، شيخ الشريعه اصفهانى ، ميرزا محمد حسين نائينى و آقا ضياء الدين عراقى ، خارج فقه و اصول را استفاده نموده ؛ ضمنا فلسفه و كلام را نيز نزد مرحوم آقا شيخ على قوچانى فرا گرفت . در سال 1333 هنگام جنگ بين المللى اول به اتفاق جمعى از مجتهدين و علماى بزرگ شيعه ، به منظور دفاع از كشور اسلامى عراق كه مورد تجاوز انگليسىها قرار گرفته بود ، در جنگ عليه انگليسىها شركت نمود . پس از سقوط عراق با اين كه مورد اصابت گلوله واقع شده بود ، دستگير و مدت چهار سال در جزيره هنگام تبعيد و در معرض انواع شكنجه و ناراحتى قرار مىگيرد . آنگاه به ايران مراجعت و به خوانسار رفته و پس از چند ماهى به اراك آمده و در سال 1340 همراه آيت اللّه حائرى وارد قم شده در تشكيل حوزهء علميه با آن مرحوم همكارى مىنمايد . بعد از رحلت آيت اللّه در سال 1315 شمسى خود يكى از زعماى حوزه و مراجع تقليد شيعيان به شمار مىرفت ، تا اين كه در سال 1371 كه براى تغيير آب و هوا به همدان رفته بود به رحمت ايزدى پيوست ، جنازه‌اش را به قم آوردند و در كنار مرقد مرحوم آيت اللّه حائرى مدفون ساختند . از امورى كه در زندگانى آن مرحوم بسيار جالب توجه بوده و در مورد خود كم‌نظير بلكه از لحاظى بىنظير مىباشد اين است كه : در سال 1362 قمرى هنگامى كه كشور در اشغال قواى متفقين بود و گروهى