حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

519

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

و معتصم او را ببغداد فرستاد ، دو شب از ماه محرم مانده بود ، سنهء عشرين و مائتين « 1 » كه ببغداد رسيد ، و در بغداد در آخر ذى قعدهء « 2 » همين سال او را وفات برسيد . و بروايت عبّاسي « 3 » : روز شنبه پنجم ذى الحجّهء .

--> المأمون قد شغف بأبى جعفر عليه السلام ، لما رأى من فضله مع صغر سنّه و بلوغه في العلم و الحكمة و الأدب و كمال العقل ، ما لم يساوه فيه أحد من مشايخ أهل الزمان . . . ) ، آنگاه در ادامه روايات تاريخى فراوانى در اين مورد آورده است . ( 1 ) . سال 220 هجرى . ( 2 ) . الارشاد : 2 / 295 . ( 3 ) . در نسخهء اصل ( عياشى ) ضبط شده است كه خطاست ، و صحيح آن ( عبّاسى ) است ، كه مقصود « كتاب عباسى » نوشته احمد بن اسماعيل بن سمكة بجلى است ، كه كتابى بزرگ در احوال و اخبار خلفاى بنى العباس بوده ، و از ميان رفته است . ( نگاه كنيد به : الذريعة : 3 / 264 و 15 / 211 ) . در نسخهء ( 2 ) و ( 3 ) ضبط اين نام عيّاشى آمده است ، كه ظاهرا خطاست ، و در چهار مورد ديگر در تاريخ قم مصنّف از كتاب عبّاسى نقل كرده است ، و نام اين كتاب أخبار الدولة العباسيّة است ، نوشته أبو على احمد بن اسماعيل بن سمكة البجلى القمى ( اوائل قرن چهارم ) كه به كوشش الدورى و المطلبى در سال 1971 در بيروت به چاپ رسيد . درباره اين كتاب و نويسنده آن ، دكتر سيد حسين مدرسى طباطبايى در « ميراث مكتوب شيعه : دفتر اول ، ص 490 پاورقى شماره 112 » مىگويد : ( به نظر مىرسد موشه شارون نخستين كسى بود كه ضمن مقاله‌اى كه در سال 1973 انتشار يافت اظهار كرده ( چنان كه در كتابش با عنوان Black ) Banners From The East : 233 - 236 آمده ) است كه كتاب مورد بحث جزئى از كتاب العبّاسى است كه حسن بن محمد قمى در تاريخ قم : 145 - 146 - 200 - 236 - 237 از آن نقل كرده است ، زيرا دو نقل أخير در متن چاپ شده آمده است . نقل ديگرى از مؤلف كتاب العباسى أبو على احمد بن سمكة نحوى در تاريخ قم : 217 - 218 تقريبا به طور يقينى از همين كتاب مىباشد ، گر چه به آن تصريح نشده است . . . در داستانى كه در تاريخ قم : 27 - 218 آمده ، وى مصاحب أبو مسلم محمد بن بحر اصفهانى در ديدار از علويان سرشناس قم بوده ، زمانى كه وى به عنوان حاكم در سال 309 به اين شهر وارد شده است ) .