« ذكر إمام أبى جعفر محمّد بن علىّ عليهما السّلام ، و ولادت او ، و عدد فرزندان او ، و مدّت عمر و امامت او ، و وقت وفات ، و ذكر قبر و مشهد او » امام محمّد تقى عليه السّلم روز آدينه ، نيمهء ماه رمضان در وجود آمده است - و بروايتى نوزده روز از ماه رمضان كذشته - سنهء خمس و تسعين و مائه « 1 » . و ماذر او سبيكه نوبيّه « 2 » است ، و بروايتى صفّيهء از جهينهء « 3 » . و كويند كه : نام او حصانة و درّه بوده است ، و رضا عليه السّلم او را خيزران « 4 » نام نهاده بوده است ، و او از خاندان امّ ابراهيم « 5 » ابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله بوده است . و محمد تقى عليه السلام از آنهاست كه در كهواره سخن كفته است ، و در حالت كودكى و خردى « 6 » از طرف حق سبحانه و تعالى حكمت و دانش به دو آمده است « 7 » .

--> ( 1 ) . سال 195 هجرى . ( 2 ) . نوبه ، يكى از ولايتها و استانهاى كشور سودان مىباشد . ( 3 ) . در نسخهء چاپى : جهنيّه . و جهينة يكى از قبايل عرب است . ( 4 ) . أبو نصر بخاري در كتاب « سرّ الأنساب العلوية : ص 146 » آورده است : ( امّه ام ولد يقال لها : خيزران ، من مولّدات المدينة ) . ( 5 ) . يكى از همسران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، كه نام او ماريه قبطيّه بوده است . بنا به گفته مؤرخين اين بانوى بزرگوار را مقوقس حاكم اسكندريه ، در سال 7 هجرى به پيامبر هديه نمود . او زنى با ايمان و پارسا و دوستدار پيامبر و خاندان او بود ، و از زيباترين زنان پيامبر شمرده مىشد ، او مادر ابراهيم تنها فرزند پسر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله بود ، كه در كودكى درگذشت . عايشه - ديگر همسر پيامبر - او را دشمن بود ، از اين رو پيامبر او را در مزرعه‌اى در العوالى - بيرون مدينه - كه به مشربه امّ ابراهيم مشهور است ، جاى داد . وى در دوره خلافت عمر در سال 16 هجرى درگذشت ، و در بقيع دفن گرديد . ( الاصابة في تمييّز الصحابة : 8 / 185 ) . ( 6 ) . در ديگر نسخه‌ها : خوردى . ( 7 ) . شيخ مفيد رحمه اللّه در « الارشاد : 2 / 294 - 281 » بابى را جمع نموده است ، به نام ( طرف من الأخبار عن مناقب أبى جعفر عليه السلام و دلائله و معجزاته ) ، و در آغاز مىگويد : ( و كان