و بعضى ديگر گويند كه : آن ( سراى را سراى ) « 1 » شمره ميگفتند ، مأخوذ « 2 » از شمار ، از سخن اهل عجم ، كه ( آن ) « 3 » حساب و شمار است . و همدانى « 4 » در كتاب خود از مدائنى « 5 » حكايت مىكند ، كه او گفت ، كه : « اوّل كسى كه زمين مساحت كرد و به‌پيمود ، و دواوين « 6 » نهاد ، و حدود و خراج پديد كرد قباد بود . بحلوان « 7 » ديوان خراج ساخت ، و آن را « ديوان عدل » نام نهاد . و مجموع مالى كه از هر وجهى و رسمى كه در مملكت فرس جمع كردند ، ده بار « 8 » صد هزار هزار درهم بوده

--> ( 1 ) . افزوده از نسخة چاپى . ( 2 ) . مأخوذ : برگرفته . ( 3 ) . افزوده از نسخة چاپى . ( 4 ) . أبو على ، عبد الرحمن بن عيسى بن حمّاد همدانى ، معروف به كاتب بكر بن عبد العزيز ، نويسنده « كتاب همدان » كه از كتب مفقوده است ، و يكى از منابع مصنف بشمار مىرود . و پيشتر به تفصيل درباره او سخن رفت . ( 5 ) . خاتم المحدّثين حاج شيخ عباس قمى در « هدية الأحباب : ص 256 » مىگويد : ( المدائنى : شيخ متبحر و خبير مطّلع ماهر ، أبو الحسن على بن محمد البصرى المدائنى ، صاحب تصانيف كثيره است ، كه از جمله : كتاب خطب النبىّ صلى اللّه عليه و آله و سلم ، و كتاب خطب امير المؤمنين عليه السلام ، و كتاب من قتل من الطالبيين ، و كتاب الفاطميّات است . ابن أبى الحديد در شرح نهج از او بسيار نقل مىكند . وفاتش به سن نود سالگى در بغداد سنهء 225 بود ) . ( 6 ) . دواوين : جمع ديوان . ( 7 ) . حلوان ( به ضم حاء و سكون لام ) از شهرهاى مهم عراق عرب در سالهاى پايانى عهد ساسانيان ، اين شهر در منتهى اليه شرق ميانى عراق و در مغرب قصر شيرين كنونى قرار داشته است ، و يكى از چند شهر آبادان عراق تا قرن ششم هجرى بشمار مىرفته ، و بعدها بتدريج شهر از ميان مىرود ، و تنها نام او در كتابها و منابع باقى مانده است ، اين شهر را هاشم بن عتبه ابن أبى وقّاص در سال 16 يا 19 هجرى پس از فرار يزدگرد از آن به سمت اصفهان ، فتح نمود . ( 8 ) . در نسخهء چاپى : باره .