حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
417
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
نمودند ، بمحاسبهء هر هزار دينار يك دينار و نيم ، و ازين يك دينار و نيم بعضى أكّار « 1 » ملتزم آن مىشد ، و از بعضى صاحب و اربابش ، مثل نصف و ثلث و ربع ، و اين وضع و قسمت را اخراج نام نهادند . و جون أبو هاشم را معزول كردند ، و حساب او را بازديدند ، اين مال خراج اصلى كشت ، تا غايت كه تا بذين وقت مىستانند . اين نيز ظلم و جور است ، زيرا كه اين ماليست كه ارباب خراج ، جهة صلاح « 2 » خود دادهاند ، تا بذيشان شرّى و مكروهى عآئد « 3 » نشود ، نه از برآىء آنك اصلى كردانند ، و بر ايشان وبالى « 4 » سازند ، و با وظيفهء خراج ضمّ و ملحق كردانند . * * *
--> ( 1 ) . أكّار : اجارهكننده ، ارباب زمين را گويند كه گروهى از مردان را براى كار بر روى زمين اجاره ( اكراء ) مىكند . ( 2 ) . صلاح : مصلحت . ( 3 ) . عائد : گرچه در لغت به معناى بازگشت است ، ليكن در اينجا به معناى توجه و اصابتكردن است . ( 4 ) . و بال : رنج و زحمت و سختى .