ديرى نپائيد كه قم مهمترين حوزه دينى مذهب تشيع گرديد ، مركزيتى كه در طول فراز و نشيبهاى تاريخى گر چه دست خوش حوادث تاريخى و پستى و بلنديهاى آن گرديد ، ليكن هرگز ريشه آن نخشكيد ، و توانست در برابر حوادث مقاومت مناسب را نشان دهد ، و در فرصتهاى مناسب سربرآورد و بار ديگر مركز علم گردد . تدوين تاريخ شهر قم : همان گونه كه پيشتر بدان اشاره رفت ، شهر قم از جنبه‌هاى متفاوت مورد توجه اهل علم و قلم بوده و هر يك به تناسب زمينه تخصّص و مطالعات خود به گوشه‌اى از آن پرداخته ، و اثرى از خود بر جاى نهاده است ، از اين رو درباره شهر قم و ساكنان آن كتابهاى متعددى نوشته شده است . كتابهايى درباره تاريخچه عمومى شهر - بزرگان قم - راويان قم - شاعران قم - احاديث وارده در فضيلت شهر قم ، و جز اينها . از نوشتهء تاريخ قم استفاده مىشود كه حد اقل تا يك قرن پس از شهرشدن قم ، كتابى جامع درباره آن نوشته نشده بود ، و به شهادت چند تن از بزرگان قرن چهارم هجرى ، همچون صاحب بن عبّاد و استادش ابن العميد ، و جز اين دو ، به رغم تلاش و جستجوى فراوان آنان كتابى درباره قم نيافته‌اند و در چند جاى تاريخ قم به اين حقيقت اشارت رفته است . حسن بن محمد بن حسن قمى ، در مقدمه تاريخ قم مىگويد : ( . . . به كرات از أبو الفضل محمد بن الحسين العميد - رحمه اللّه - شنيدم كه او تعجب مىنمود ، و مىگفت : سخت عجيب است كه اهل قم ، اخبار قم بأسرها ترك كرده‌اند ، و ايشان را در آن كتابى نيست ، و همچنين شعرى از اشعار جعفر بن محمد بن على العطّار پيش ايشان نيست . . . ) . آنگاه در ادامه مىگويد :