( برادرم « 1 » ابو القاسم على بن محمد الحسن الكاتب ، مرا گفت : كه چون به شهر قم رسيدم ، و تفحّص بسيار كردم ، باشد كه كتابى از اخبار قم بدست آورم ، مقدور نشد ؛ و بيشتر اين اخبار « 2 » در مدت حكومت برادرم به قم تحصيل كردم ، و بدست آوردم ) به گفته قمى در تاريخ قم : ( چنين رسانيدند به من كه كتابى مشتمل بر مجموع اخبار قم ، بنزديك مردى از عرب كه به شهر قم متوطن بود ، نام او على بن حسين بن محمّد بن عامر ، بوده است . در سنة ثمان و عشرين و ثلثمائة برسيد به شهر قم ، و آن كتاب در خانه نهاده بود ، و آن خانه فرود آمد ، و آن كتاب در آن ميان تلف شد ، و در آن كتاب ذكر اخبار عرب بود كه بقم نزول كردند ، و ذكر دولت و اقبال ايشان تا بجندكاه بود ، و چند حرب كردند ، و به غير از اين قصّهء ، و خبرى ديكرى در آن نبود ) . محمد بن حسن قمّى ، پس از آگاهى از فقدان اين كتاب ، به تشويق وزير دانشور آل بويه صاحب بن عبّاد طالقانى « 3 » ، همت به تدوين تاريخ قم نمود ، و نيّت نخستين او تدوين تاريخ جامعى براى قم بود ، تا بدين وسيله خواسته وزير را برآورده سازد ، از اين رو در مقدمه كتاب مىگويد : ( پس من استخاره كردم بخداى عز و جلّ ، و توكل كردم برو در جمع‌كردن اين كتاب ، و در اين مدت كه اتفاق تصنيف اين كتاب افتاد ، هر خبرى كزيده از اخبار قم كه يافتم ، درين كتاب جمع كردم ، و آن را به كتاب قم نام نهادم . چنانچه ياد كرده‌ام از اخبار قم قديمه و حديثه ياد كردم ) بعدها قمى دو فصل ديگر - كه ارتباطى با تاريخ قم نداشتند - به كتاب خود افزود . نخستين : فصلى درباره تاريخ قبيله اشعرى در زمانهاى جاهليت و دوره اسلامى ، كه علت افزون آن را به كتابش اين گونه بيان مىكند :

--> ( 1 ) . مقصود برادر نويسندهء تاريخ قم است ، كه والى و حاكم قم بوده است . ( 2 ) . مقصود اخبار جمع‌آورى شده در كتاب تاريخ قم است . ( 3 ) . مقصود از طالقان ، روستاى طالخونچه از اعمال اصفهان است ، نه طالقان قزوين .