حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
238
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
طخرود « 1 » : همچنين برقى كويد كه : اين ديه را از براى آن بذين نام نهادند ، كه بر جاى رود و
--> از اعياد كهن زرتشتيان كه در ماه مهر برگزار مىشده ، و بدين خاطر به جشن مهرگان نيز مشهور است . و به گفته مؤرخين دو جشن نوروز و مهرگان دو جشن مهم فصلى و طبيعى ايرانيان بوده است ، يكى در آغاز بهار و ديگرى در آغاز زمستان . نام اين جشن برگرفته از نام مهر است كه به زعم زرتشتيان ، بزرگترين ايزدان است ، و در « اوستا » بدان اشاره رفته است . بنا به گفته برخى از پژوهشگران در تاريخ ديانت زرتشتى ، جشن اصلى مهرگان بايد در هنگامه طبيعى آن ( در مقارنه با نوروز ) يعنى آغاز پاييز و اول مهر ماه باشد ، ليكن چون شانزدهم اين ماه نيز روز مهر است ، به همين جهت به موجب اقتران دو نام ماه و روز ، مطابق معمول جشن اصلى را در اين روز گرفتهاند . اين جشن در تمام دوران اسلامى و تا كنون همچنان در ميان زرتشتيان متداول و محترم است ، و داراى آئينها و تشريفات ويژه خود است ، كه مهمترين آن قربانى گوسفند مىباشد . زرتشتيان در گذشته مهرگان را مطابق تقويم قديم فارسى در بهمن ماه برپا مىكردند ، اما در حال حاضر آن را در دهم مهر ماه برگزار مىكنند . أبو ريحان بيرونى در « الآثار الباقية عن القرون الخالية ص 274 » مىگويد : ( و اليوم الحادى و العشرون منه و هو « رام روز » ، هو المهرجان العظيم ، و سببه ظفر افريدون بالضّحاك و أسره . . . ) . لازم به يادآورى است كه شيوع برگزارى جشن مهرگان در دوره بنى العباس بگونهاى بوده كه اين جشن از محدوده مجوسيان ساكن در عراق و ايران فرا رفته ، و به يك جشن عمومى تبديل گرديد ، و در دربار خلفاء و امرا نيز برگزار مىشد ، از اين رو نام مهرجان ( - مهرگان ) تاكنون همچنان در زبان عربى به معناى جشن و جشنواره مورد استفاده است . براى آگاهى بيشتر رجوع شود به ( گاه شمارى و جشنهاى ايران باستان : ص 522 تا 507 ) . ( 1 ) . يكى از روستاهاى بخش خلجستان كنونى قم ، كه در جنوب غربى شهر قم ( در مسير قم - ساوه ) واقع است ، بخشهايى از اين منطقه كه امروزه داخل محدوده شهر قم است ، پيشتر « وادى اسحاق » ناميده مىشده است و در تاريخ قم نيز به همين نام آمده است ، روستاى « طخرود » كه امروزه به نام « تقرود » يا « تغرود » تلفظ مىشود در 5 فرسنگى جنوب غربى قم واقع است ، اين منطقه در پايان دوره ساسانى - چنان كه از تاريخ قم برمىآيد - بسيار آباد و معتبر بوده است ، و سربازان آن در جنگ نهاوند نيز حضور داشتهاند . در بيرون اين روستا بقعه شاهزاده طاهر قرار دارد .