حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
207
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
ملك همدان روى بذو نهادند ، و لشكر رى بروقان و دود آهك فرود آمدند ، و لشكر همدان بسكّان و هنبرد « 1 » فرود آمدند . جون اردشير « 2 » كثرت و غلبهء هر دو لشكر بديد ، نذر كرد كه جون او برين هر دو لشكر ظفر يابد ، در موضع ظفر آتشكذهء بنا نهد . پس لشكر بيكديكر رسيدند ، و اردشير بريشان ظفر يافت ، و همه را بكشت ، و هيچكس ازيشان زنده بنماند . اردشير بخوانشاه بموضع خود باز كرديد ، چون مطمئن و آراميده شد ، كمان و تير خود را بخواست ، و از موضع خانشاه بينداخت به حدّ قريهء هنبرد ، به موضع سكّان بيفتاد - و رودخانه « 3 » ميانهء آن و ميانهء خانشاه جارى بود - ، پس اردشير بفرمود تا در آن موضع كه تير در آن بر زمين آمده بود ، ديهء بنا كنند ، و آتشكذهء سازند . پس بر حكم و فرمودهء او سكّانرا بنا نهادند ، و در آن آتش برافروختند ، و جهل خانه از جهودان بياوردند و ايشان را مجوسى كردند ، و مجاور اين آتشكذه كردانيدند . راوى كويد كه : اين موضع را از براى آن سكّان نام نهادند ، كه چون اردشير ببناى
--> نيزار ، و پس از روستاى ساريه خاتون ، ديه « دودهك » ( احتمالا تصحيف دود آهك ) قرار دارد . ( 1 ) . سكّان ( يا سلكان ) و هنبرد ( يا هنبر ) از روستاهاى طسوج طبرش ( يا تفرش ) مىباشند ، كه در جنوب غربى قم قرار دارد . ( 2 ) . اشاره به وقايع جنگ سهمگينى است كه ميان اردشير بابكان و اردوان پهلوى پادشاه كوهستان ( كه در نهاوند مىزيست و از نيرومندترين خاندانهاى ملوك طوايف اشكانى بود ) و پادشاه رى رخ داد ، صحنه اين جنگ ( خانشاه ) بوده است ، كه در جنوب قم ، و در نزديكى رود أنار قرار دارد . گر چه اردشير پيشتر در نبرد پيروزمندانه خود با اردوان چهارم اشكانى در دشت هرمزدگان او را كشت ، و خود را شاهنشاه خواند ( در 28 آوريل 224 م ) ، ليكن اين نبرد موقعيت او را در مركز و غرب ايران تثبيت نمود ، و زمينه گسترش امپراتورى او را به سمت غرب فراهم آورد . ( نگاه كنيد به : همدان نامه : ص 70 - 71 ) . ( 3 ) . كه همان رود أنار ( رود كنونى قم در بخشهاى كوهستانى جنوب شهر ) مىباشد .