حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

164

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

[ 1 ] آسيآء مبارك باد « 1 » : أبو الفضل محمّد بن علىّ بن محمّد بن حمزه « 2 » [ علويهء ] « 3 » استحداث كرده است ، در سنهء احدى و سبعين و ثلثمائه « 4 » ، بقرب صحراى سكن ، يكى .

--> قم ، در نزديكى راه قم - كاشان قرار داشته است . در تاريخ قم در ( فصل ششم ، باب ذكر رستاقهاى قم ) آمده است كه : ( اين ديه قومى از اصل طبشين بنا كرده‌اند ، و نام آن طبشگران بوده ، پس معرّب گردانيدند و گفتند كه طبشقوران ) . ( 1 ) . در « انوار المشعشعين : 2 / 166 » درباره موقعيت جغرافيايى اين روستا آمده است : ( مراد از زمين مبارك آباد ، همين زمينى مىباشد كه يك طرف آن متصل به زمين خاك‌فرج مىباشد ، و يك طرف آن متصل به رودخانه مىباشد ، كه آن را زمين سكن مىگويند . . . و اليوم اثرى از آن آسياء باقى نيست ، و معلوم نباشد كه در چه موضعى از آن زمين آسياء بوده ، و اليوم آن زمين را زراعت كنند ، و گويند كه آن زمين وقف مىباشد ) . دكتر على اشرف صادقى در ( نشريه ميراث شهاب : ش 29 ، ص 58 ) درباره محل اين روستا مىگويد : ( همان جايى در ساحل چپ رودخانه است كه چهل و اندى سال پيش ميدان بارفروشها در آن ساخته شد ، و خاك‌فرج در شمال آن قرار دارد ) . ليكن در ( تربت پاكان : 2 / 173 ) اين روستا از روستاهاى شمال شرق و شرق قم شمرده شده است ، كه در ابتداى آن بقعه شيخ نور الدين ( يا شيخ جمال نور الدين ) قرار دارد . و به نظر مىرسد كه گفته دو منبع نخستين صحيح باشد ، زيرا مصنّف تاريخ قم در بيان موقعيت اين آسيا مىگويد : ( بقرب صحراى سكن ) كه مقصود از سكن ريگستان و سنگلاخ است ، و به گفته دكتر على اشرف صادقى : سكن بىشك بايد « سگن » خوانده شود و « سجن » معرّب آن است ، و سگن مشتق از صورت پهلوى كلمه سنگ مىباشد ، و محل اين صحرا بايد حوالى خاكفرج بوده باشد . ( 2 ) . به احتمال قوى اين أبو الفضل همانى است كه در ميان قميّان به نام سلطان محمد شريف مشهور ، و بقعه او در كوى سلطان محمد شريف در نزديكى مدرسه ملّا محمد صادق ( جدّ خاندان روحانى در قم ) قرار دارد ، و مصنّف در ( باب ذكر اعقاب و سادات عريضيه در قم ) به تفصيل درباره او سخن مىگويد . در نسخهء ( 2 ) و ( 3 ) نام او با پسوند ( علويّه ) آمده است ، كه احتمالا به حذف مضاف اليه مىباشد ، و صحيح آن ( نقيب علويّه ) بايد باشد ، زيرا به نوشته تاريخ قم پدر و نياى او نقيب علويان در قم بودند . ( 3 ) . افزوده از نسخهء ( 2 ) و ( 3 ) . ( 4 ) . سال 371 هجرى .