الحسن الكاتب ، در سنهء اثنتى و خمسين و ثلثمائه « 1 » هجريّه . و اين روايت مستبعد است « 2 » . و بعضى ديكر كويند كه : « در أيّام القديم ، بقم دار الضّرب بوده است » . فأمّا اين روايت بصحّت نپيوسته است . * * * [ منازل و مقام « 3 » حاكمان و واليان قم ] منازل و مقام « 3 » حاكمان و واليان قم ، در ابتدآىء تكوير « 4 » قم ، از جانب ناحيت كميدان « 5 » بوده است ، زيرا كه عرب به قريهء أبرشتجان « 6 » بودند ، منع مىكردند ولاة « 7 » و حكّام را كه در ميانهء شهر فرود آيند . پس ولاة در ابتداى تكوير قم ، بذين سبب در ناحيت جانب

--> ( 1 ) . سال 352 هجرى . ( 2 ) . درباره نخستين سكّه ضرب‌شده در قم آگاهى مستندى در دست نمىباشد ، ليكن با توجه به سكّه‌هايى كه تاكنون يافت شده ، و در موزه‌ها و مجموعه‌هاى داخلى و خارجى از آنها ياد رفته ، مىتوان گفت كه نخستين سكه در نيمه دوم قرن دوم هجرى ، در قم ضرب شده است ( يعنى در دوره خلافت مهدى عباسى ) ، و پيش از آن دار الضربى در قم وجود نداشته است ، بويژه آن كه پيش از اين تاريخ همچنان قم از توابع ولايت اصفهان بشمار مىرفته است ، و نيازى به دار الضرب نبوده . از اين رو اعتقاد مصنّف تاريخ قم به اين كه آغاز ضرب سكّه در قم به دوره ركن الدوله ديلمى و در سال 352 هجرى ، و بعيد دانستن ضرب آن در دوره المعتزّ باللّه عباسى ( خلافت در سال 252 ه ) نادرست است ، زيرا به نوشته دكتر مدرسى در ( قم‌نامه : 41 و 42 ) : ( هم اكنون در مجموعه‌هاى اروپايى و آمريكايى سكّه‌هايى با تواريخ 160 - 225 - 227 - 240 و اندى - 250 - 276 - 286 - 327 به نام خلفاى عباسى ، و با تواريخ 327 - 329 بنام امراى سامانى هست كه در قم ضرب شده است ) . ( 3 ) . محل اقامت . ( 4 ) . تكوير يعنى كوره يا شهر شدن است . ( 5 ) . كميدان ناحيه مغرب رودخانه قم بوده است ، كه بخشهايى از منطقه وادى السلام و خاكفرج تا ميدان نو امروزين را شامل مىشده است . ( 6 ) . از روستاهاى منطقه و ناحيه جمكران در جنوب شرقى قم . ( 7 ) . ولاة : جمع والى .