علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

328

تاريخ بيهق ( فارسى )

( باسنقانى ) بفتح و كسر سين منسوب است بباسنقان و بدين نام محلى در تربت حيدريه هست كه عامه آن را پاسنگان بفتح سين مىگويند و باسنقان ظاهرا معرب آنست ، و شبيه بدين نام بزنگان بكسر اول و دوم است در مشهد و در كرمان و تمام اين نامها ظاهرا از يك اصل است . ( باشتين ) بر وزن آستين ديهى است در چهار فرسخى جنوب غربى سبزوار ، امراى سربدارى نخست از اين ديه قيام كرده‌اند . ( باشين ) بكسر شين و ضم ياء ديهى است در نزديكى استاج و اهل قلم در اين عصر آن را به گمان خود تصحيح كرده و باد آشيان مىنويسند ولى عامهء اهالى همان باشين مىگويند . ( باغن ) بر وزن دامن ديهى است در يك فرسخى سبزوار در سمت مشرق و آن را اكنون باغان مىگويند و مىنويسند . ( باورد ) لغتى است در ابيورد . ( باورين ) در ( نب ) فاورسن نوشته شده و املا و تلفظ صحيح و محل آن معلوم نشد . ( بحرو ) اين كلمه را گويند مخفف بحرود و اصل آن بحر رود است كنايه از رود بزرك و پهناور ، در نيشابور دو محل بدين نام هست يكى در كنار شهر قديم و ديگرى در محل ديگر . ( براباد ) بضم اول ديهى است متصل بديوره . ( برازق ) بضم اول و سكون زاء ديهى است در ميان كيذقان و ششتمد و فاصلهء آن تا ششتمد يك فرسنگ است . ( برزه ) بر وزن هرزه ليكن با هاء ملفوظ ديهى است در نزديكى فسنقر و آن را اكنون برزو بر وزن پرتو كويند و نويسند ، و مؤلف گويد آن را ( بيزك ) خوانند . ( برسى ) اين اثير اين نام را ( نرسى ) ضبط كرده و در ساير مأخذها كه موجود بود اين نام ديده نشد و احتمال مىرود كه ( بنارس ) باشد كه باشكال مختلف و از جمله بنارسى و بنرسى نوشته شده است ، ليكن بنارس هند اكنون ببزرگى و عظمتى كه مؤلف وصف مىكند نيست . ( برشاوور ) نام يكى از شهرهاى سرحدى هندوستان است و آن را پيشاوور و پيشاور نيز مىنويسند ، ياقوت آن را ( فرشابور ) ضبط كرده و گفته است نام شهرستانى وسيع و شهرى از توابع لهاوور است ، و حمد اللّه مستوفى ( فرشاور ) نوشته است ( برغمد ) بر وزن چرخ زد ديهى است در شش فرسخى سبزوار . ( برقن ) بر وزن برزن ديهى است در پشتكوه و آن را اكنون ( بنقن ) بر وزن كندن گويند و نويسند ، در اين ديه معدن تنكار ( ملح الصناعة ) وجود دارد . ( بركه آباد ) بر وزن هر كه ناشاد ديهى است در جنوب غربى سبزوار بفاصله سه ربع فرسنك و آن را اكنون بلكاباد و برك آباد مىگويند و مىنويسند . ( بروغن ) بر وزن فروتن نام ديهى است در نزديكى مغيثه . و آن را بروقن نيز مىنويسند . ( بژديغر ) بر وزن بردى زر نام ديهى از تكاب نيشابور است . ( بزدن ) بر وزن گلشن ديهى است در دو فرسخى ششتمد و آن را اكنون ( بجدن ) مىنويسند ، اين ديه از بخش زميج و تكاب است كه سابقا دو بخش ( يكى زميج و ديگرى تكاب ) بوده است .