علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

302

تاريخ بيهق ( فارسى )

اول ثبت شده و بىنقطه را بوران هم مىتوان فرض كرد ، و ظاهرا ( فوران ) بوده و در هر دو نسخه تحريف شده است . ص 65 س 4 هر كه بنان بيان او لسان . . . عبارت ( نب ) است و عبارت ( نص ) باشتباه در ذيل صفحه گذارده شده ، و ليكن از دو عبارت هيچكدام پسنديده و مقبول ذوق سليم نيست ، و شايد در اصل نسخه چنين بوده است : هر كه بيان بنان و لسان در شرح . . . ص 66 س اول تاريخ طاهريان و اعداد ملوك ايشان . . . در اين فصل چند مطلب بر خلاف تواريخ مشهور و معتبر ديده مىشود . ( اول ) اينكه على بن طاهر را از ملوك طاهرى و سومين ايشان شمرده است در صورتى كه وى جز چند ماهى آن هم بنيابت از برادرش عبد اللّه فرمانروايى خراسان نكرده و به همين سبب مورخان او را از امراى طاهرى نشمرده‌اند ، در سال 213 طلحة بن طاهر دومين امير طاهرى وفات يافت ، و چون برادر و جانشين معلوم و معين او عبد اللّه در دينور بتجهيز سپاه براى دفع بابك خرم دين مشغول بود على بن طاهر بنيابت او زمام امور خراسان را در دست گرفت ، مقارن اين حال خوارج در نيشابور سر بطغيان بر آوردند ، مأمون خليفه عبد اللّه را فرمود كه بر سر كار خود رود و او بىدرنك بخراسان شتافت و از سال 213 تا سال 230 باستقلال حكمرانى كرد . حاصل سخن آنكه سومين امير طاهرى در خراسان عبد اللّه بن طاهر بوده است نه على بن طاهر . ( دوم ) اينكه وفات طاهر دوم را در سال 245 نوشته است در صورتى كه وى در سال 230 بجاى پدر نشسته و مدت هجده سال فرمان رانده و وفات او در سال 248 بوده است نه 245 ، و معلوم نيست كه در عبارت تاريخ در اصل نسخهء مؤلف سهو قلمى رفته و يا در ( نص ) و ( نب ) از طرف رونويس كنندگان تحريفى شده است . ( سوم ) اينكه ششمين و آخرين فرمانرواى طاهرى را عبد الله بن طاهر دوم شمرده است در صورتى كه جانشين طاهر دوم باتفاق مورخين پسرش محمد بوده ، و در اينجا هم معلوم نيست كه مؤلف سهو و غفلتى كرده يا نساخ در عبارت كتاب تصرفى نموده‌اند ، و در هر حال بايد دانست كه پس از طاهر بن عبد الله بن طاهر پسرش محمد از سال 248 تا سال 259 فرمانروايى كرد و در اين سال بدست يعقوب ليث گرفتار و محبوس گرديد . ( چهارم ) در اين عبارت كه مىگويد بمرك وى دولت طاهريان انقطاع پذيرفت تسامحى است ، چه دولت طاهريان بعزل و حبس محمد در سال 259 منقطع گرديد نه بمرك او . محمد پس از معزول شدن سى و هفت سال زنده بود و در سال 296 در بغداد وفات يافت . س آخر - و او امير خراسان بود بفرمان المعتمد بالله . . . در هر دو نسخه بجاى المعتمد بالله كه خجستانى را بفرمانروايى خراسان شناخت المعتضد بالله نوشته شده و