آمدند كه تاريخنگاران از آنان به عنوان « شاهان منغيتيه » ياد كرده‌اند . محمّد رحيم خان اتاليق ( 1160 - 1172 ه . ق / 1747 - 1758 م ) كه به شاخهء اوزبكى منغيتها تعلّق داشت ، پس از قتل ابو الفيض خان به قدرت رسيد ؛ فرمانروايى دودمان منغيتيان در بخارا از اين شخص شروع مىشود . پس از وى نه تن از شاهان اين سلسله يكى پس از ديگرى به فرمانروايى بخارا رسيدند . سرزمينهايى كه اين دودمان در آن حكم مىراندند ، نسبت به قلمر شيبانيان بسيار كوچك بود ؛ با اينكه امير شاه مراد با شاهان درانى بسيار جنگيد تا سرزمينهاى بخش غربى رود آمو را به دست آورد ، چيزى جز پيروزيهاى زودگذر حاصلى نداشت . اين دودمان تا سال 1920 ميلادى بر سر قدرت بود و سرانجام انقلاب بلشويكى در بخارا ، سيّد عالم خان ، واپسين امير منغيتى بخارا را سرنگون كرد . متأسّفانه ، از روزگار شاهان منغيتيه اطلاع جامع و دقيقى در دست نيست ، بيشتر متون به جا مانده از اين روزگار نيز هنوز به چاپ نرسيده است تا بتوان بر اساس آن دربارهء رويدادهاى آن دوران به داورى پرداخت . ميرزا شمس بخارايى يك تن از تاريخنگاران دربار شاهان منغيت است كه فرمانروايى اين سلسله را از روزگار امير شاه مراد ( 1784 - 1800 م ) تا امير نصر اللّه ( 1826 - 1860 م ) دريافته است « 1 » . معرّفى نويسنده با همهء تلاشى كه صورت گرفت ، متأسفانه از شرح حال نويسنده اطلاعى به دست نيامد . آنچه از لابلاى « تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر » استنباط مىشود ، مؤلف از خود به نامهاى : ميرزا شمس « 2 » ، ميرزا شمس بخارايى « 3 » و ميرزا شمس مورّخ بخارايى « 4 » ياد كرده است . واژه « ميرزا » چنين مىرساند كه نويسنده در دربار شاهان منغيت سمت دبيرى داشته و از نزديك شاهد رخدادهاى اين دوران بوده است ؛ چنان كه در ضمن رخدادهاى روزگار شاه مراد ( 1784 - 1800 م . ) مىنويسد :

--> ( 1 ) . مأخذ پيشين ؛ تاريخ افغانستان / 106 ، 107 ؛ تاريخ خانات آسياى مركزى / 51 ، 52 . ( 2 ) . همين كتاب ، ص 89 / 13 ؛ 95 / 3 ، 14 ؛ 103 / 20 ؛ 108 / 3 . ( 3 ) . همين كتاب ، ص 114 / 18 ؛ 120 / 1 . ( 4 ) . همين كتاب ، ص 110 / 16 .