ميرزا شمس بخارايى

57

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

« اين بندهء مورخ خود در بخارا بودم . چون شاه مراد در تخت حكمرانى نشست ، بار اوّل به شهر سبز لشكر كشيد . » « 1 » از فحواى مطالب كتاب پيداست كه نويسنده تا دورهء كوتاه مدت فرمانروايى امير عمر ( 1826 م ) در بخارا حضور داشته : « و اين بنده ميرزا شمس حضور داشتم و وقايع مندرجه را خود به چشم ديده نه اينكه شنيده باشم : زمانى كه عمر خان در بيرون دروازهء بخارا سكونت داشت . » « 2 » پس از باده پيمايى امير عمر خان ، نويسنده از بخارا فرار كرد ، ولى در همان سال دوباره با سپاهيان امير نصر اللّه خان ( 1826 - 1860 م ) به بخارا بازگشت : « اين بنده ميرزا شمس نيز در همراهى امير نصر اللّه خان وارد بخارا شده و از متابعين او بودم . » « 3 » از گفتار نويسنده پيداست كه اين بار نيز در بخارا پايدارى نتوانست و بار ديگر از ترس ستمگريهاى امير نصر اللّه به شهر سبز فرار كرد و از آنجا رهسپار خوقند شد و به « جرگ » همراهان عمر خان ولى نعمت سابق خود - كه او نيز به دربار محمد على خان خوقندى پناه آورده بود - پيوست : « اين بنده ميرزا شمس كه از بخارا به شهر سبز فرار نموده بودم با چند تن از راه حصار و قره تگين به خوقند عزيمت نموده ، پس از زحمتهاى بسيار خود را به آنجا رسانيدم و در جرگ همراهان عمر خان بودم و محمد على خان حكمران خوقند هر روز محبتى ديگر نسبت به همراهان عمر خان نموده . . . تمام مخارج ماها را متحمل بود . » « 4 » در خوقند اين دانشى مرد اهل قلم به خواجه يوسف كاشغرى پيوست و از آنجا با وى به كاشغر رفت :

--> ( 1 ) . همين كتاب ، ص 114 / 4 . ( 2 ) . همين كتاب ، ص 89 / 13 ، 14 . ( 3 ) . همين كتاب ، ص 95 / 3 . ( 4 ) . همين كتاب ، ص 95 / 14 - 18 .