ابن بطوطه ، ج 1 / 472 ، 473 . سلسله كوه هندوكش به منزلهء مقدمهء ارتفاعات پامير است . اين سلسله كوه در حدود 600 كيلومتر طول و 100 كيلومتر عرض دارد . بلندترين قلّهء آن تراجمير است كه ارتفاع آن به 7500 متر مىرسد . جغرافياى تاريخى افغانستان / 206 ؛ جغرافياى عمومى افغانستان / 41 - 43 . 144 / 9 - تاشقرغان اين شهر را نبايد با « تاش قورغان » يا « برج سنگى » باستانى - كه جغرافيانگاران پيشين آن را جزو ماوراء النهر آورده‌اند - يكى دانست . پيشينهء تاريخى تاش كورگان به سدهء 18 م ، برمىگردد كه از آن با ريخت « تاش قولغان » و « تاش قورغان » ياد شده است . بنابر اين ، شايد تاش قولغان و قورغان تغيير يافتهء تاش كورگان باشد ؛ زيرا پسوند « گان » را با نام بسيارى از شهرهاى باستانى خراسان در كتابهاى جغرافيايى مىبينيم . احمد شاه درّانى هنگامى كه در سالهاى 1750 - 1752 م ، سرزمينهاى شمالى هندوكش را به تصرف خود در آورد ، براى پيشگيرى از غارتگريهاى ازبكان ماوراء النهر دستور داد تا لشكرگاهى در خارج از محدودهء شهر خلم بنا شود . در اين باره ، وكيلى فوفلزايى به نقل از نوشتهء ميرزا محمّد هاشم بهشتى خزيمه - مؤلف نگارستان سلطانى - كه يكى از منشيان مقرّب دربار احمد شاهى بود و در هنگام اتمام قلعهء تاريخى تاشقرغان نيز حضور داشت ، مىنويسد : « حبّذا قلعهء رفيع ، بقعهء جديد الاحداث « تاش قولغان » عرف « تاش قورغان » من بلاد اقليم قديم بخارا ، واقعه فى جزو ام البلاد و فى زماننا بعون و عنايت صانع بيچون و مبدع كن فيكون به دستورات اكيده و مناشير شريفهء محيى آثار السوالف ، شهنشاه عظيم سپاه ، ستوده آئين ، زيبندهء تاج و نگين ، خادم امير المؤمنين ، قدوة السلاطين الاعظم ، مالك ممالك ترك و الهند و العجم ، اعلى حضرت قدر قدرت اسلام پناه احمد شاه پادشاه - عمّر اللّه تعالى بالعدل و الانصاف - كه بقاى صيت سطوت و ابقاى عزّ و كرامتش خافقين را فرا گرفته به اسعد وقت پر مفخرت بنياد گذاشته . بهشتى گفت از بهر دو تاريخ * دو مصرع را شنو از اين كلامش