ميرزا شمس بخارايى

182

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

112 / 5 - كتاب الحكمت سرجان مالكوم « كتاب الحكمت » را كه نگاشتهء امير شاه مراد مىباشد با نام « كتاب عين الحكمة » ضبط كرده است . تاريخ ايران ، ج 2 / 456 . 112 / 17 - نياز على اوزبيك سرجان مالكوم از وى به نام نياز على بيك اوزبيك ياد كرده ، مىنويسد : « پيش از يورش نياز على بيگ به شهر سبز ، ابو الغازى خان زمام امور بخارا را در دست داشت و شاه مراد به عنوان « نيابت يا وكيل سلطنت » از ابو الغازى اطاعت مىكرد ؛ امّا پس از سركوبى نياز على بيك ، ابو الغازى را از حكمرانى بخارا برانداخت و خود زمام اقتدار را به طور كامل در دست گرفت . او در اين باره چنين مىنويسد : « نياز على نام ، يكى از امرا كه در ايّام حكومت پدرش ياغى شده و شهر سبز را متصرف شده بود ، در اين اوقات جرأت كرده بعضى از اضلاع بخارا را عرصهء نهب و غارت ساخت . اين صورت سبب تحريك نائرهء وى گشته ، لقب « نايب اياله » كه بر وى عرضه كرده بودند قبول كرده با لشكرى گران به مدافعت شتافت و نياز على را از اطراف بخارا رانده ، بعضى از بلاد را نيز كه در تصرّف وى بود از وى انتزاع نمود و از اين تاريخ مىتوان گفت كه بيگى جان حاكم على الاطلاق اوزبك شد » . تاريخ ايران ، ج 2 / 457 . 114 / 13 - محمّد حسين خان پسر بيرام على محمّد حسين مروى فرزند بيرام على خان ، حاكم مرو بود كه تاريخنگاران ايرانى از وى به عنوان « خان مروى » ياد كرده‌اند . او از بزرگان قاجار و از تيرهء عزّ الدين‌لو مىباشد . شهر مرو در روزگار فرمانروايى صفويان يكى از شهرهاى مهمّ مرزى شمرده مىشد و شاه طهماسب ثانى ، حكومت آنجا را به عده‌اى از ايل قاجار سپرده بود . هنگامى كه امير معصوم ، ملقّب به « شاه مراد » معروف به « بيگى جان » بر اوضاع آشفتهء بخارا چيره شد ، در نخستين سالهاى فرمانروايى خويش ( 1200 ه . / 1785 م ) به مرو لشكر كشيد . در آن زمان بيرام على خان از سوى دولت قاجارى ايران ادارهء آنجا را در دست داشت . در نبردى